วาฬ/โลมา สารสนเทศ ทช. ระบบฐานข้อมูลกลางและมาตรฐานข้อมูลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ประเทศไทยมีฎหมายเกี่ยวกับการอนุรักษ์และคุ้มครองโลมาและวาฬ ได้แก่ พระราชบัญญัติการประมง พ.ศ.2490 พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2562 และอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศว่าด้วย ชนิดสัตว์ป่า และพืชป่าที่ใกล้จะสูญพันธุ์หรือ CITES ดังนี้

1. พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2562

ระบุให้วาฬและโลมาในประเทศไทย จำนวน 22 ชนิด จาก 25 ชนิด ถูกกำหนดให้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง คือสัตว์ป่าที่มีชื่ออยู่ในบัญชีแนบท้าย กฎกระทรวง การกำหนดให้เป็นสัตว์ป่าบางชนิดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง พ.ศ. 2546 สำหรับรายชื่อวาฬและโลมาในประเทศไทยที่อยู่ในบัญชีรายชื่อสัตว์ป่าคุ้มครอง จะอยู่ในลำดับที่ 157-178 ประกอบด้วย

157. โลมากระโดด (Stenella longirostris)

158. โลมาแถบ (Stenella coeruleoalba)

159. โลมาธรรมดา (Delphinus delphis) (ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น โลมาปากยาว (Delphinus capensis)

160. โลมาปากขวด (Tursiops aduncus)

161. โลมาฟราเซอร์ (Lagenodelphis hosei)

162. โลมาฟันห่าง (Steno bredanensis)

163. โลมาลายจุด (Stenella attenuate)

164. โลมาหลังโหนก (Sousa chinensis)

165. โลมาหัวบาตรหลังเรียบ (Neophocaena phocaenoides)

166. โลมาอิรวดี (Orcaella brevirostris)

167. วาฬคูเวียร์ (Ziphius carvirostris)

168. วาฬนำร่องครีบสั้น (Globicephala macrorhynchus)

169. วาฬบรูด้า (Balaenoptera edeni) และตาม พรบ. ใหม่ได้ถูกยกระดับขึ้นเป็นสัตว์ป่าสงวน 

170. วาฬเพชรฆาต (Orcinus orca)

171. วาฬเพชรฆาตดำ (Pseudorca crassidens)

172. วาฬเพชรฆาตเล็ก (Feresa attenuate)

173. วาฬฟันสองซี่ (Mesoplodon ginkgodens)

174. วาฬฟิน (Balaenoptera physaius)

175. วาฬหัวแตงโม (Peponocephala electra)

176. วาฬหัวทุย (Physeter macrocepalus)

177. วาฬหัวทุยแคระ (Kogia sima)

178. วาฬหัวทุยเล็ก (Kogia breviceps)

สำหรับโลมาและวาฬอีก 3 ชนิด คือ โลมาริสโซ (Grampus griseus) มีรายงานการเกยตื้นครั้งแรกในประเทศไทยในปี พ.ศ.2546 และวาฬโอมูระ (Balaenoptera omurai) ได้รับการจำแนกเป็นวาฬชนิดใหม่ของโลกในปี พ.ศ.2546 เช่นกัน ส่วนวาฬหลังค่อม Megaptera novaeangliae มีรายงานการสำรวจพบในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2552 จึงยังไม่ได้รับการบรรจุอยู่ในรายชื่อสัตว์ป่าคุ้มครอง

ทั้งนี้ ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2562 ได้ยกระดับวาฬบรูด้า วาฬโอมูระ ขึ้นเป็นสัตว์ป่าสงวน 

2. ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง ห้ามทำการประมงฉลามวาฬ (whale shark: Rhinocodon typus)

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 32 (7) แห่งพระราชบัญญัติการประมง พ.ศ.2490

3. ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง กำหนดห้ามทำการประมงปลาโลมา

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 32 (6) และ (7) แห่งพระราชบัญญัติการประมง พ.ศ.2490 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงประกาศ โดยมีข้อห้ามข้อบังคับบางประการจากพระราชบัญญัติฉบับนี้ที่ควรทราบมีดังนี้

1. สัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครอง เป็นสัตว์ป่าที่ห้ามล่า พยายามล่า ห้ามค้า ห้ามนำเข้าหรือส่งออก เว้นแต่จะได้รับอนุญาต ผู้ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกินสี่ปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

2. ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าไม่ว่าชนิดใด ห้ามล่าสัตว์ เก็บรัง ครอบครองที่ดิน แผ้วถาง หรือเปลี่ยนแปลงแหล่งน้ำ ผู้ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกินเจ็ดปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

3. ห้ามครอบครองสัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครอง เว้นแต่จะได้รับอนุญาต ผู้ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ในกรณีที่สัตว์ที่ครอบครองเป็นสัตว์ที่มาจากการเพาะพันธุ์ที่ไม่ถูกต้อง จะต้องโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

4. ห้ามเพาะพันธุ์สัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครอง เว้นแต่จะได้รับอนุญาต ผู้ฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินสามหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

5. ในกรณีที่การล่าเป็นการล่าเพื่อปกป้องตนเองหรือผู้อื่นหรือทรัพย์สิน หรือเหตุอื่นที่เห็นว่าเป็นการกระทำที่ควรแก่เหตุ ไม่ต้องรับโทษ

6. การห้ามการครอบครองและห้ามค้า มีผลไปถึงไข่และซากของสัตว์เหล่านั้นด้วย

7. ห้ามเก็บหรือทำอันตรายรังของสัตว์ ยกเว้นรังนกอีแอ่น (นกแอ่นกินรัง) ซึ่งต้องได้รับอนุญาตเช่นกัน