ประเภทของพื้นที่คุ้มครองทางทะเล

การจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองทางทะเลส่วนใหญ่จะยึดตามหลักการของระบบการจัดประเภทการจัดการพื้นที่คุ้มครองของ IUCN (IUCN Protected Area Category) โดย IUCN ได้กำหนดประเภทของพื้นที่คุ้มครองเป็น 6 ประเภทดังนี้

ประเภทที่I : Strict Protection (คุ้มครองแบบเข้มข้น)แบ่งออกเป็น 2 ประเภทย่อย คือ

- ประเภทที่ Ia: Strict Natural Reserve (แหล่งสงวนธรรมชาติเข้มข้น)

- ประเภทที่ Ib: Wilderness Area (พื้นที่ธรรมชาติดั้งเดิม)

ประเภทที่II : Ecosystem conservation and protection (อนุรักษ์และคุ้มครองระบบนิเวศ)หมายถึง อุทยานแห่งชาติ (National Park)

ประเภทที่III : Conservation of natural features (อนุรักษ์สถานที่ธรรมชาติ)หมายถึง อนุสรณ์สถานทางธรรมชาติ (Natural monument)

ประเภทที่IV : Conservation through active management (การอนุรักษ์โดยการจัดการเชิงรุก)หมายถึง พื้นที่เพื่อการจัดการที่อยู่อาศัย/ชนิดพันธุ์ (Habitat/species management area)

ประเภทที่ V : Landscape/seascape conservation and recreation (การอนุรักษ์ภูมิทัศน์ทางทะเลและทางบก)หมายถึง พื้นที่คุ้มครองภูมิทัศน์ทะเลและภูมิทัศน์บก (Protected landscape/seascape)

ประเภทที่VI : Sustainable use of natural resourcesการใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน หมายถึง พื้นที่คุ้มครองเพื่อการจัดการทรัพยากร (Managed resource protected area)

พื้นที่คุ้มครองทางทะเลในประเทศไทย มีอยู่หลายประเภท สามารถแบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ได้ 3 กลุ่ม ดังนี้

1. ประเภทที่ 1-6 เป็นพื้นที่คุ้มครองโดยใช้กฎหมายภายในประเทศโดยยืดตามแนวทางที่ IUCN กำหนด

2. ประเภทที่ 7-9 เป็นพื้นที่คุ้มครองทีจัดตั้งขึ้นตามกรอบความร่วมมือนานาชาติ

3. ประเภทที่ 10-12 เป็นพื้นที่คุ้มครองแหล่งทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

ตารางพื้นที่คุ้มครองทางทะเลในประเทศไทย

รูปแบบ จำนวน (แห่ง) กฎหมายหลัก พื้นที่รวม (ตร.กม.) พื้นที่บก (ตร.กม.) พื้นที่ทะเล (ตร.กม.) ประเภท (IUCN)
1. ที่รักษาพืชพันธุ์ 223 พรบ.ประมง พ.ศ.2490 - 191 แห่ง 30 แห่ง Ia
2. พื้นที่กำหนดมาตรการ ในการทำประมง 25 พรบ.ประมง พ.ศ.2490 50,814.94 - 50,814.94 IV
3. พื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม 6 พรบ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2535 9,499.27 4,981.48 4,517.79 VI
4. พื้นที่คุ้มครองโบราณคดี ใต้น้ำ 44 พรบ.โบราณสถาน โบราณวัตถุ ฯ พ.ศ.2504 44 แห่ง 2 แห่ง 42 แห่ง V
5. พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญ ระหว่างประเทศ 9 Ramsar Convention 1,213.88 1,196.27 17.61 -
6. พื้นที่สงวนชีวมณฑล 1 Man and Biosphere Programme (MAB) 304.13 175.77 128.36 -
7. พื้นที่มรดกแห่งอาเซียน 2 ASEAN Declaration on Heritage Parks 2003 2,154.75 424.49 1,730.26 -
8. อุทยานแห่งชาติทางทะเล 22 พรบ.อุทยานแห่งชาติ 2504 6,927.75 2,137.07 4,790.68 II
9. เขตห้ามล่าสัตว์ป่า 9 พรบ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2535 777.47 705.73 71.74 IV
10. พื้นที่ป่าชายเลน 24 จังหวัด พรบ.ป่าไม้ 2484, พรบ.ป่าสงวนแห่งชาติ 2507 2,440.10 2,440.10 - -
11. แหล่งปะการัง 16 จังหวัด พรบ.ประมง 2490, พรบ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า 2535 205.21 - 205.21 -
12. แหล่งหญ้าทะเล 17 จังหวัด - 189.87 - 189.87 -

14-11-2556 9-59-46