ปะการัง สารสนเทศ ทช. ระบบฐานข้อมูลกลางและมาตรฐานข้อมูลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

ความหลากหลายในแนวปะการัง

แนวปะการังเป็นแหล่งที่มีความอุดมสมบูรณ์และมีความหลากหลายของสัตว์ทะเลนับร้อยชนิดมาอาศัยอยู่รวมกัน ทั้งสัตว์มีกระดูกสันหลังและไม่มีกระดูกสันหลัง โดยมีปะการังเป็นสัตว์กลุ่มใหญ่ และนอกจากนี้ยังมีสัตว์กลุ่มอื่นๆ ที่พบทั่วไปในแนวปะการัง ได้แก่ (ธรรมศักดิ์ และคณะ, 2547)

สาหร่าย (algae)
สาหร่ายที่เราสามารถพบเห็นได้ในแนวปะการัง แบ่งออกเป็น 4 พวก ได้แก่ สาหร่ายสีเขียว สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน สาหร่ายสีแดงและสาหาร่ายสีน้ำตาล โดยแต่ละชนิดจะมีรูปร่างแตกต่างกัน มีทั้งที่เป็นกิ่งก้าน คล้ายใบไม้ พุ้มไม้หรือเกาะเคลือบอยู่ตามแผ่นหินและซากของปะการังที่ตายแล้ว สาหร่ายเหล่านี้มีความสำคัญทั้งในด้านของการเป็นอาหารให้กับสัตว์น้ำนานาชนิต ซึ่งเป็นห่วงโซ่อาหารของระบบนิเวศแนวปะการังแล้ว ยังมีความสำคัญในด้านของเป็นแหล่งหลบภัยให้กับสัตว์น้ำ เล็กๆ อีกด้วย นอกจากนี้สาหร่ายบางชนิดยังสามารถสร้างหินปูนขึ้นในตัวของมัน ที่เรียกกันว่า สาหร่ายหินปูน (calcareous algae) ซึ่งเมื่อตายลงสาหร่ายเหล่านี้จะทับถมกันกลายเป็นแนวปะการังอีกแห่งด้ว

หญ้าทะเล (seagrass)
หญ้าทะเลเป็นพืชชนิดหนึ่งที่เจริญเติบโตอยู่ในทะเล มีดอกและเมล็ด สามารถเจริญเติบโตได้ดีในบริเวณน้ำตื้นที่มีแสงแดดส่องถึง หญ้าทะเลนอกจากจะเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของสัตว์น้ำหลายชนิดแล้ว ยังเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำวัยอ่อน นอกจากนั้นหญ้าทะเลยังมีส่วนช่วยในการป้องกันการกัดเซาะหน้าดินและดักตะกอนที่พัดพามาตามกระแสน้ำบริเวณริมฝั่งได้อีกด้วย

ฟองน้ำ (sponge)
ฟองน้ำเป็นสัตว์อีกประเภทหนึ่งที่อาศัยอยู่ในทะเล โดยทั่วไปจะพบเห็นได้ตามแนวปะการัง โดยฟองน้ำจะมีลักษณะรูปทรงแตกต่างกัน ตั้งแต่ขนาดเล็ก ไปจนถึงขนาดใหญ่ ทั้งแบบเคลือบอยู่บนพื้นที่ แบบกิ่ง แบบก้อน แบบแผ่น แบบแจกัน หรือแบบถ้วย หลายชนิดมีสีสันที่สวยงาม

ปะการังอ่อน (soft coral)
ปะการังอ่อน เป็นสัตว์จำพวกเดียวกับปะการังแข็ง แต่ไม่สร้างโครงสร้างหินปูนห่อหุ้มตัวเหมือนปะการังแข็ง มีเพียงหินปูนขนาดเล็กที่เรียงกันอยู่ภายในตัว เพื่อช่วยในการคงรูปร่างไว้ ซึ่งปะการังอ่อนแต่ละตัวจะมีหนวด 8 เส้น มีรูปร่างแตกต่างกันไปตามแต่ละชนิด บางชนิดมีลักษณะคล้ายต้นไม้ เป็นแผ่น หรือเป็นแบบกระจุก ปะการังอ่อนชอบอาศัยอยู่ตามบริเวณที่มีกระแสน้ำเชี่ยว ซึ่งสีสันของปะการังอ่อนจะมีสีสันที่สวยงามเป็นที่ดึงดูดของนักท่องเที่ยวที่พบเห็น

กัลปังหา และแส้ทะเล (sea fan and sea whip)
กัลปังหา และแส้ทะเลเป็นสัตว์ในกลุ่มเดียวกับปะการังอ่อน แต่กัลปังหามีกิ่งก้านซึ่งมีแกนแข็งเพราะโครงสร้างมีหินปูนอัดอยู่ และมีกอร์โกนินซึ่งเป็นโปรตีนชนิดหนึ่งแทรกเป็นองค์ประกอบ ทำให้ตัวกัลปังหาสามารถโอนเอนไปตามกระแสน้ำได้ กัลปังหามีรูปร่างแตกต่างกัน บางชนิดเป็นสันเรียวยาว บางชนิดมีกิ่งก้านสาขาแผ่คล้ายต้นไม้ ซึ่งจะสามารถพบเห็นได้ในบริเวณที่มีปะการังอ่อนอาศัยอยู่

ดอกไม้ทะเล (sea anemone)
ดอกไม้ทะเลจัดเป็นสัตว์ชนิดหนึ่งอยู่ในกลุ่มเดียวกับปะการังแข็ง แต่ไม่สามารถสร้างโครงสร้างหินปูนได้ มีรูปร่างเป็นทรงกระบอก มีด้านล่างเป็นฐานสำหรับพยุงตัวยึดติดกดับก้อนหิน มีหนวดและปากอยู่ด้านบนแผ่บานคล้ายดอกไม้ ดอกไม้ทะเลมีสีสันสวยงาม มีหนวดซึ่งมีพิษไว้สำหรับจับเหยื่อ เช่น ปลาขนาดเล็ก และใช้สำหรับการป้องกันตัว ปลาหลายชนิดใช้ดอกไม้ทะเลเป็นที่อยู่อาศัย เช่นปลาการ์ตูน โดยปลาการ์ตูนจะใช้ดอกไม้ทะเลเป็นที่อยู่อาศัยและที่หลบภัย ส่วนดอกไม้ทะเลก็ใช้ปลาการ์ตูนเป็นเหยื่อล่อปลาชนิดอื่น

หนอนทะเล (Polychaete)
หนอนทะเล อาศัยอยู่ในแนวปะการังด้วยกันหลายชนิด ทั้งตัวกลม และตัวแบน หนอนทะเลบางชนิดฝังตัวอยู่ตามก้อนปะการังหรือในทราย โดยจะมีอวัยวะคล้ายพู่ขนสีสันสวยงามยื่นออกมาเพื่อใช้ในการหายใจ บางชนิดสามารถว่ายน้ำได้อย่างอิสระ โดยการสร้างท่อหุ้มลำตัวไว้

หอยและหมึก (molluse)
หอยและหมึก สามารถแบ่งชนิดและประเภทออกได้เป็น 6 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มหอยฝาชีโบราณ กลุ่มลิ่นทะเล กลุ่มหอยงาช้าง กลุ่มหอยฝาเดียว กลุ่มหอยสองฝาและกลุ่มหมึก แต่โดยทั่วไปที่พบในแนวปะการังมีเพียงกลุ่มหอยฝาเดียว เช่น หอยนมสาว หอยเป๋าฮื้อ ทากทะเล พวกหอยฝาเดียวนี้ จะคืบคลานหรือหลบอยู่ตามซอกปะการัง อีกพวกที่พบคือกลุ่มหอยสองฝาและกลุ่มหมึก หอยสองฝาที่พบ เช่น หอยมือเสือ นั้นมักฝังตัวอยู่ในปะการัง หอยหลายชนิดมีความสวยงาม เช่นหอยเบี้ย หอยเต้าปูน หอยสังข์แตร หอยมือเสือ และหอยพัด ส่วนหมึกนั้น ที่พบได้มีทั้งที่ว่ายอยู่น้ำอยู่ตามแนวปะการัง เช่น หมึกกล้วย และพวกที่คืบคลานอยู่ตามพื้น เช่น หมึกยักษ์

ครัสเตเชียน (crustacean)
สัตว์กลุ่มนี้ที่พบได้ในแนวปะการัง ได้แก่พวกกุ้งและปู เป็นต้น หลายชนิดในเวลากลางวันจะหลบซ่อนตัวจากศัตรูตามซอกตามโพรง ในแนวปะการัง หรือบางชนิดจะใช้การพลางตัวให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมโดยรอบ ซึ่งทำให้พบเห็นยากในเวลากลางวัน แล้วจะออกหากินในเวลากลางคืน ซึ่งสัตว์ในกลุ่มนี้ที่พบได้ในแนวปะการัง ได้แก่ ปู และกุ้ง เป็นต้น

สัตว์ที่มีผิวหนังเป็นปุ่ม (echinoderm)
เราสามารถพบเห็นสัตว์กลุ่มนี้ได้ในท้องทะเลเท่านั้น โดยเฉพาะในบริเวณแนวปะการัง ได้แก่ เม่นทะเล ปลิงทะเล ดาวทะเล และดาวขนนก เป็นต้น

เพรียงหัวหอม (ascidians)
สัตว์กลุ่มนี้ส่วนมากแล้วจะสามารถพบเห็นได้ตามแนวสาหร่าย โดยเฉพาะสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน ซึ่งสาหร่ายชนิดนี้จะช่วยให้เพรียงหัวหอมได้รับปริมาณสารอาหารเพิ่มมากขึ้น เพรียงหัวหอมที่พบมีอยู่ด้วยกันหลายแห่ง บางแห่งมีสีสันและลวดลายสวยงามมาก

ปลา (fish)
ปลาในแนวปะการังมีอยู่ด้วยกันหลายชนิด ปลาในแนวปะการังมีประโยชน์ทั้งในด้านของการเป็นแหล่งอาหารให้กับมนุษย์ และสัตว์ในท้องทะเล รวมถึงสร้างความสวยงานและสร้างความสมดุลให้กับระบบนิเวศในท้องทะเล ปลาในแนวปะการังมีด้วยกันหลากหลายทั้งขนาดและสีสัน บางชนิดออกหากินในเวลากลางวัน เช่น ปลาสลิตหิน ปลาสินสมุทร ปลาผีเสื้อ ปลานกขุนทอง ปลาการ์ตูน ฯลฯ ปลาบางชนิดออกหากินในเวลากลางคืน เช่น ปลาข้าวเม่าน้ำลึก และปลาอมไข่ ฯลฯ การที่ปลาแต่ละกลุ่มแต่ละชนิดจะมีการดำรงชีวิตที่แตกต่างกันนั้น มีส่วนช่วยทำให้ไม่เกิดการแก่งแย่งอาหารและก่อให้เกิดความสมดุลต่อระบบนิเวศในแนวปะการัง เพราะปลาบางชนิดใช้แนวปะการังเป็นที่อยู่อาศัย แต่มีปลาบางชนิดใช้แนวปะการังเป็นเพียงที่หาอาหารและหลบภัยเท่านั้น