แมงกะพรุนพิษ สารสนเทศ ทช. ระบบฐานข้อมูลกลางและมาตรฐานข้อมูลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

องค์ความรู้เกี่ยวกับแมงกะพรุนพิษในประเทศไทย

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ได้ดำเนินการสำรวจ ศึกษาชนิดและการแพร่กระจายของแมงกะพรุน ระหว่างปี พ.ศ. 2553–2563 ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดชายฝั่งทะเลอันดามัน และอ่าวไทย รวม 22 จังหวัด ยกเว้นกรุงเทพมหานครและจังหวัดพัทลุง พบแมงกะพรุนประมาณ 32 ชนิดในน่านน้ำไทย ประกอบด้วย ในกลุ่ม Cubozoa หรือแมงกะพรุนกล่อง 9 ชนิด แมงกะพรุนในกลุ่ม Scyphozoa 18 ชนิด และในกลุ่ม Hydrozoa 5 ชนิด แสดงในตารางที่ 1 ทั้งนี้เป็นแมงกะพรุนพิษหรือสงสัยว่ามีพิษจำนวน 9 ชนิด เป็นแมงกะพรุนในกลุ่ม Cubozoa หรือแมงกะพรุนกล่อง 6 ชนิด ได้แก่ Morbakka sp. A, Carukiidae (unidentifiable), Chironex indrasaksajiae, Chironex sp. A, Chirodropidae (unidentifiable) และ Chiropsoides buitendijki  แมงกะพรุนในกลุ่ม Scyphozoa 2 ชนิด ได้แก่ แมงกะพรุนไฟ Chrysaora sp. และ Pelagia sp. และแมงกะพรุนในกลุ่ม Hydrozoa 1 ชนิด คือ แมงกะพรุนหัวขวด Physalia sp. (รูปที่ 1 และ 2) ทั้งนี้ความเป็นพิษของแมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทยแสดงใตารางที่ 2


รูปที่ 1 การแพร่กระจายของแมงกะพรุนพิษในน่านน้ำไทย

 
รูปที่ 2 แมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทย (หมายเหตุ * แมงกะพรุนพิษหรือสงสัยว่ามีพิษ)

 

ตารางที่ 1 ความหลากหลายของแมงกะพรุนและแมงกะพรุนพิษในทะเลอันดามันและอ่าวไทย

Family species Ranong Phangnag Phuket Krabi Trang Satul Trat Chanthaburi Rayong Chonburi Chachengsao SamutPrakan bangkok SamutSakon SamutSongkhram Phetchaburi PrachuapKhirikhan Chumphon SuratThani NakhonSriThammarat Songkhla Pattani Narathiwat
Cubozoa
Carukiidae Morbakka sp. A*             / / / /             / / / / /   /
Carukiidae, unidentifiable / / / / / /         /     / / / / / / / / / /
Chirodropidae Chironex indrasaksajiae*     / /     / / /                   /        
Chironex sp. A*   / / / /   / / /                 / /       /
Chirodropidae, unidentifiable   /   /                                      
Chiropsalmidae Chiropsoides buitendijki* / / / / / /                         / / / / /
Chiropsellidae Meteronasp.
(กระเช้าสีดา)
            / /                              
Tripedaliidae Copula cf. sivickisi             /                                
Tripedalia cystophora     /                                        
Family species Ranong Phangnag Phuket Krabi Trang Satul Trat Chanthaburi Rayong Chonburi Chachengsao SamutPrakan bangkok SamutSakon SamutSongkhram Phetchaburi PrachuapKhirikhan Chumphon SuratThani NakhonSriThammarat Songkhla Pattani Narathiwat
Scyphozoa
Cassiopeidae Cassiopea cf.ornata 
(แมงกะพรุนหัวคว่ำหรือแมงกะพรุนกลับหัว)
      /                                      
Catostylidae Acromitus flagellatus
(แมงกะพรุนหางขน)
    / /   / / /     / / / / / /       / / /  
Catostylus townsendi (แมงกะพรุนขี้ไก่หรือแมงกะพรุนถ้วย) / /   /     / / / / / / / / / /       / / /  
Crambione sp.**     / /                                      
Cepheidae Cephea cephea 
(แมงกะพรุนหัวมงกุฎ)
    / /       / /                   / / /    
Cyaneidae Cyanea buitendijki
(แมงกะพรุนรกช้าง)
    / /                             / / /    
Lobonematidae Lobonemoides sp.
(แมงกะพรุนลอดช่อง)** 
/ / / / / / /   / /         / / / / / / /    
Lychnorhizidae Anomalorhiza cf. shawi               / /                            
Lychnorhiza malayensis 
(แมงกะพรุนนก)
/ /   / / /                         / / / / /
Mastigiidae Phyllorhiza punctata
(แมงกะพรุนลายจุดหรือแมงกะพรุนด่างออสเตรเลีย)
  / / / / / / / / / / /   / / / / / / / / / /
Nausithoidae Nausithoe punctata                                       /      
Pelagiidae Chrysaorasp.
(แมงกะพรุนไฟ)*
/ / / / / / / / / /         / / / / / / / / /
Pelagia sp.
(แมงกะพรุนไฟ)* 
    / /     /                   / / / / /    
Rhizostomatidae Rhopilema hispidum
(แมงกะพรุนหนังหรือแมงกะพรุนส้มโอ)**
  / / /   / / / / /       / / / / /   / / /  
Thysanostomatidae Thysanostoma sp.     / /                                      
Ulmaridae Aurelia aurita 
(แมงกะพรุนพระจันทร์)
      /   / /     /                          
Versurigidae Versuriga anadyomene (แมงกะพรุนหอม)       / / /     / / /         / /     / /   /
Family species Ranong Phangnag Phuket Krabi Trang Satul Trat Chanthaburi Rayong Chonburi Chachengsao SamutPrakan bangkok SamutSakon SamutSongkhram Phetchaburi PrachuapKhirikhan Chumphon SuratThani NakhonSriThammarat Songkhla Pattani Narathiwat
Hydrozoa
Aequoreidae Aequorea sp.
(แมงกะพรุนกะลา)
/     / / /                   /         /    
Zygocannasp.
(แมงกะพรุนกะลา)
/       /           / /     / /     / / /    
Aequorea sp,
unidentifiable
            / / / /                          
Physaliidae Physalia sp.* (แมงกะพรุนไฟหมวกโปรตุเกสหรือแมงกะพรุนไฟเรือรบโปรตุเกสหรือแมงกะพรุนหัวขวด)*     / /         / /           / /   /   / / /
Porpitidae Porpita porpita
(แมงกะพรุนแว่นตาพระอินทร์หรือแมงกะพรุนกระดุมสีฟ้า)
  / /       / /               /       / /    
Velella velella
(แมงกะพรุนเรือใบ)
                                        /    


หมายเหตุ : *แมงกะพรุนที่มีพิษและสงสัยว่ามีพิษ **แมงกะพรุนที่กินได้

ตารางที่ 2 ความเป็นพิษของแมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทย

ความเป็นพิษของแมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทย

ข้อมูล : สถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
วันที่ : 4 พฤศจิกายน 2563