สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่ง จ.สตูล

          ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พ.ศ. 2558 มาตรา 3 กำหนดให้ “ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง” คือ สิ่งที่มีอยู่ หรือเกิดขึ้นตามธรรมชาติในบริเวณทะเลและชายฝั่ง รวมถึงพรุชายฝั่ง พื้นที่ชุ่มน้ำชายฝั่ง คลอง คูแพรก ทะเลสาบ และบริเวณพื้นที่ปากแม่น้ำที่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลหรืออิทธิพลของน้ำทะเลเข้าถึง เช่น ป่าชายเลน ป่าชายหาด หาด ที่ชายทะเล เกาะ หญ้าทะเล ปะการัง ดอนหอย พืช และสัตว์ทะเล หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่ง เช่น ปะการังเทียม แนวลดแรงคลื่น และการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง

ข้อมูลลักษณะชายฝั่ง
          จังหวัดสตูลมีพื้นที่ประมาณ 2,479 ตารางกิโลเมตร มีความยาวชายฝั่งทะเลประมาณ 161.38 กิโลเมตร ได้รับผลกระทบจากปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งกว่า 22.49 กิโลเมตร (มีการดำเนินการป้องกันการกัดเซาะแล้ว 22.19 กิโลเมตร) จังหวัดสตูลมีชายหาดท่องเที่ยวบริเวณหาดปากบารา และอุทยานแห่งชาติ ตะรุเตา ซึ่งมีชุมชนหนาแน่นกระจายอยู่ นอกเหนือจากบ้านพักอาศัยแล้วยังมีโรงแรม บังกะโล รีสอร์ท ร้านค้า และร้านอาหาร ตั้งอยู่ริมชายฝั่งทะเล จังหวัดสตูลได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ธรณีพิบัติภัย (สึนามิ) เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2546 โดยได้รับรายงานว่าเกิดพายุและคลื่นลมแรงในทะเล บริเวณบ้านปากบารา ตำบลปากน้ำ อำเภอละงู และพื้นที่ตำบลแหลมสน อำเภอละงู มีเรือประมงขนาดเล็กที่เกาะหลีเป๊ะ เกาะลุโหลน และบริเวณบ้านปากบารา ตำบลปากน้ำ ได้รับความเสียหายหลายสิบลำ กระชังปลาจำนวนมากที่อยู่บริเวณพื้นที่ตำบลปากน้ำ อำเภอละงู รวมทั้งสัตว์เลี้ยง พื้นที่เกษตร โดยเฉพาะสวนแตงโมริมทะเลและบ้านเรือนได้รับความเสียหาย ส่วนเรือประมงทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ถูกคลื่นซัดเสียหายไปเป็นจำนวนมาก

ข้อมูลระบบหาด
          จากข้อมูลการแบ่งระบบกลุ่มหาด (Littoral cell) โดยพิจารณาข้อมูลจากลักษณะธรณีสัณฐาน ลักษณะธรณีวิทยา ลักษะทางกายภาพ ได้แก่ หัวแหลม (Headland) ชายฝั่งหิน (Rocky Coast) และปากแม่น้ำ (Estuary) โดยขอบเขตชายฝั่งในหนึ่งเซลล์จะต้องมีสมดุลตะกอนของตัวเอง และไม่มีการเคลื่อนย้ายตะกอนจากกลุ่มหาดหนึ่งไปสู่อีกกลุ่มหาดหนึ่ง พบว่าจังหวัดสตูลตั้งอยู่ในระบบกลุ่มหาดพื้นที่ชายฝั่งอ่าวไทยตอนล่าง โดยประกอบด้วยระบบกลุ่มหาด A23 (อ่าวปะเหลียน) A24 (บุโบย-บ่อเจ็ดลูก) A25 (ปากบารา) A26 (ท่าแพ) และ A27 (ปากน้ำสตูล)

ข้อมูลระบบกลุ่มหาดจังหวัดสตูล พ.ศ.2560

สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่ง (State)
          สภาพชายฝั่งทะเลของจังหวัดสตูลมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ซึ่งมีความแตกต่างกันออกไป โดยบางพื้นที่อาจเป็นการกัดเซาะชายฝั่งทะเล หรือบางแห่งอาจเป็นการทับถมของตะกอน ทั้งนี้ มีสาเหตุเกิดจากธรรมชาติ ได้แก่ ความรุนแรงของคลื่นและลมในฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้เกิดการกัดเซาะตะกอนทรายออกไปกองทับถมบริเวณทะเลระดับตื้นหน้าหาด ทำให้หน้าหาดเป็นที่ราบกว้างใหญ่ อิทธิพลของน้ำขึ้น-น้ำลง กระแสน้ำบริเวณปากแม่น้ำ และบริเวณเลียบชายฝั่ง ลักษณะทางกายภาพของชายฝั่ง มีสาเหตุจากมนุษย์ ได้แก่ การก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างบริเวณชายฝั่งทะเล การพัฒนาพื้นที่สำหรับการท่องเที่ยว เป็นต้น ซึ่งผลกระทบที่เกิดขึ้นบริเวณชายฝั่งทะเล ได้ก่อให้เกิดผลกระทบทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และนิเวศวิทยา

สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งในอดีต
          การสำรวจสถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งของจังหวัดสตูล การรวบรวมข้อมูลโครงการต่างๆ ร่วมกับวิธีการเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงของเส้นชายฝั่งของปี พ.ศ. 2550 และ พ.ศ. 2555 จากภาพถ่ายดาวเทียม Spot 5 และ Thaichote สำหรับการวิเคราะห์สถานภาพชายฝั่งถึงอัตราการกัดเซาะในแต่ละพื้นที่ และกำหนดจุดโครงสร้างลงในแผนที่ เพื่อใช้เป็นข้อมูลสำหรับในการวิเคราะห์แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ ผลของการสำรวจสถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งปรากฏดังนี้
          สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งทะเลจังหวัดสตูล จากการศึกษาโครงการจัดทำแผนหลักและแผนปฏิบัติการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งบริเวณชายฝั่งทะเลอันดามัน ร่วมกับการศึกษาการเปลี่ยนแปลงแนวชายฝั่งทะเล โดยใช้ภาพถ่ายดาวเทียมปี พ.ศ. 2550 และ พ.ศ. 2555 สามารถสรุปพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะแนวชายฝั่งดังนี้ ผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ครอบคลุม 9 ตำบล ได้แก่ ตำบลทุ่งบุหลัง ตำบลขอนคลาน อำเภอทุ่งหว้า ตำบลแหลมสน ตำบลปากน้ำ ตำบลละงู อำเภอละงู ตำบลเจ๊ะบิหลัง ตำบลตันหยงโป ตำบลตำมะลัง ตำบลปูยู อำเภอเมือง รวมระยะทาง 11.02 กิโลเมตร เนื้อที่มีอัตราการกัดเซาะโดยทั่วไปอยู่ในระดับปานกลาง (1-5 เมตรต่อปี) โดยพื้นที่มีอัตราการกัดเซาะในระดับรุนแรง (มากกว่า 5 เมตรต่อปี) เกิดการกัดเซาะรุนแรงและเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ได้แก่ แนวชายฝั่งทางตอนล่างของพื้นที่บริเวณบ้านทุ่งสะโป๊ะ ตำบลทุ่งบุหลัง อำเภอทุ่งหว้า บริเวณหาดปากบารา กระจายตามแนวชายฝั่ง ตำบลปากน้ำ จากบ้านปากละงู-บ้านหัวหิน ตำบลละงู อำเภอละงู และบริเวณหาดทรายขาว ตำบลตันหยงโป อำเภอเมืองสตูล มีอัตราการกัดเซาะระดับรุนแรง (มากกว่า 5 เมตรต่อปี) โดยมีระยะทางการกัดเซาะรุนแรงเพิ่มขึ้นกว่า 3.88 กิโลเมตร และสำรวจการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง โดยใช้โครงสร้างพบว่ามีการก่อสร้างโครงสร้างที่ติดชายฝั่ง พบการโครงสร้างป้องกันการกัดเซาะแบบแข็ง คือ กำแพงกันคลื่น (seawall) ตำบลทุ่งบุหลัง ตำบลขอนคลาน อำเภอทุ่งหว้า ตำบลปากน้ำ ตำบลละงู อำเภอละงู ตำบลตันหยงโป ตำบลตำมะลัง อำเภอเมืองสตูล โครงสร้างเขื่อนหินทิ้งริมชายหาด ใช้ในการแก้ไขปัญหาการ กัดเซาะบริเวณ ตำบลทุ่งบุหลัง ตำบลขอนคลาน อำเภอทุ่งหว้า ตำบลแหลมสน ตำบลปากน้ำ อำเภอ ละงู ซึ่งโครงการต่างๆ ดำเนินการก่อสร้างโดยภาครัฐ ส่วนกลาง และองค์กรส่วนท้องถิ่น

สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งในปัจจุบัน
          จากการสำรวจและรวบรวมข้อมูลของกองบริหารจัดการพื้นที่ชายฝั่ง ร่วมกับสำนักงานบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 7 กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2560 พบว่าชายฝั่งจังหวัดสตูล มีระยะทางแนวชายฝั่งยาวประมาณ 161.38 กิโลเมตร ซึ่งแยกเป็น หาดทรายประมาณ 44.75 กิโลเมตร หาดโคลนประมาณ 85.83 กิโลเมตร หาดหินประมาณ 16.58 กิโลเมตร และปากแม่น้ำประมาณ 12.38 กิโลเมตร
นอกจากนี้ยังสามารถจำแนกสถานการณ์ตามแนวชายฝั่งออกเป็น พื้นที่กัดเซาะรุนแรง (>5 เมตร/ปี) 0.30 กิโลเมตร พื้นที่ที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว 22.19 กิโลเมตร พื้นที่สมดุล 110.68 กิโลเมตร พื้นที่ รุกล้ำ/ถมทะเล 1.15 พื้นที่หัวหาด 14.68 กิโลเมตร และพื้นที่ปากแม่น้ำ 12.38 กิโลเมตร

แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง
          จากการรวบรวมแผนงาน/โครงการ จากหน่วยงานหน่วยงานต่างๆ อาทิเช่น กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมโยธาธิการและผังเมือง กรมเจ้าท่า และหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการดำเนินงานป้องกันแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พ.ศ. 2558

สรุปสถานการณ์การชายฝั่งจังหวัดสตูล
          พื้นที่กัดเซาะชายฝั่งของจังหวัดสตูล จากผลการสำรวจพบว่า มีแนวชายฝั่งที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ณ ปัจจุบัน มีพื้นที่กัดเซาะในพื้นที่อำเภอทุ่งหว้า ตำบลขอนคลาน รวมทั้งสิ้นเป็นพื้นที่ กัดเซาะรุนแรง  0.3 กิโลเมตร พื้นที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว 22.19 กิโลเมตร จากแนวชายฝั่งทั้งหมด 161.38 กิโลเมตร

ข้อมูลพื้นที่กัดเซาะชายฝั่งจังหวัดสตูล


ข้อมูลลักษณะทางกายภาพจังหวัดสตูล พ.ศ.2560


ข้อมูลสถานการณ์ชายฝั่งจังหวัดสตูล ปี 2560


โครงสร้างป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งจังหวัดสตูล พ.ศ.2560


แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2561-2565   

ข้อมูล : กองบริหารจัดการพื้นที่ชายฝั่ง
วันที่ : 8 พฤศจิกายน 2561