สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่ง จ.กระบี่

          ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พ.ศ. 2558 มาตรา 3 กำหนดให้ “ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง” คือ สิ่งที่มีอยู่ หรือเกิดขึ้นตามธรรมชาติในบริเวณทะเลและชายฝั่ง รวมถึงพรุชายฝั่ง พื้นที่ชุ่มน้ำชายฝั่ง คลอง คูแพรก ทะเลสาบ และบริเวณพื้นที่ปากแม่น้ำที่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลหรืออิทธิพลของน้ำทะเลเข้าถึง เช่น ป่าชายเลน ป่าชายหาด หาด ที่ชายทะเล เกาะ หญ้าทะเล ปะการัง ดอนหอย พืช และสัตว์ทะเล หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่ง เช่น ปะการังเทียม แนวลดแรงคลื่น และการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง
 
ข้อมูลลักษณะชายฝั่ง
          จังหวัดกระบี่ชายฝั่งทะเลยาวประมาณ 203.79 กิโลเมตร มีพื้นที่ชายฝั่งอยู่ทางด้านตะวันตกของจังหวัด ครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่อำเภออ่าวลึกต่อเนื่องลงมาทางใต้ถึงอำเภอเมืองกระบี่ อำเภอเหนือคลอง อำเภอเกาะลันตา และอำเภอคลองท่อม ตามลำดับ โดยมีพื้นที่ชายฝั่งทะเลส่วนใหญ่เป็นที่ราบน้ำท่วมถึงป่าชายเลน ซึ่งป่าชายเลนเป็นพื้นที่ที่ครอบคลุมประมาณ 2 ใน 3 ของชายฝั่งทะเลอันดามัน มักเกิดตามพื้นที่ขอบล่างของชายฝั่งและตามแนวแม่น้ำลำคลองที่อยู่ด้านในติดกับแผ่นดิน หรือเวิ้งอ่าวที่มีสภาพแวดล้อมค่อนข้างสงบสัมพันธ์กับอิทธิพลของน้ำขึ้น-น้ำลง ลักษณะหาดทรายแคบและสั้น (pocket beach) อยู่ในเวิ้งอ่าวของชายฝั่งและบริเวณพื้นที่เกาะต่างๆ ซึ่งมีมากกว่า 130 เกาะ เกาะที่ใหญ่ที่สุด คือ เกาะลันตา เกาะที่สวยงามและมีชื่อเสียงเป็นแหล่งท่องเที่ยว ได้แก่ เกาะพีพี เกาะบิเละ เกาะปอดะ และเกาะไหง 
          ลักษณะธรณีสัณฐานของจังหวัดกระบี่ เป็นผลมาจากการกระบวนการทางธรณีวิทยาของรอยเลื่อนอ่าวลึก วางตัวพาดผ่านทะเลอันดามันทางด้านทิศใต้ของอำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่ และทางด้านทิศตะวันตกของอำเภอเกาะยาว จังหวัดพังงา ในแนวทิศตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ โดยมีผลทำให้เกิดลักษณะชายฝั่งทะเลยุบตัว (Submerged shoreline) น้ำทะเลไหลมาท่วมบริเวณผืนดินชายฝั่งและเกิดเป็นแนวชายฝั่งขึ้นใหม่ หรือหาดทรายใหม่ (young beach) อยู่บริเวณด้านนอกสุดติดกับทะเลที่มีคลื่น เคลื่อนตัวเข้ามากระทบหาดอยู่เป็นประจำ ระดับความสูงของพื้นที่ประมาณ 1-2 เมตร ด้านหลังของหาดทรายใหม่เป็นพื้นที่หาดทรายเดิม (old beach) มีระยะห่างตั้งแต่ไม่กี่เมตรจนถึง 10 กิโลเมตร ซึ่งขึ้นอยู่กับสภาพภูมิประเทศเดิมของพื้นที่ ระดับความสูงของพื้นที่ประมาณ 3-4 เมตร โดยหาดเดิมฝั่งทะเลอันดามันมักพบลากูน (lagoon) เป็นแอ่งน้ำขนานกับแนวหาดทรายเกิดร่วมอยู่ด้วย
 
ข้อมูลระบบหาด
          จากข้อมูลการแบ่งระบบกลุ่มหาด (Littoral cell) โดยพิจารณาข้อมูลจากลักษณะธรณีสัณฐาน ลักษณะธรณีวิทยาลักษะทางกายภาพ ได้แก่ หัวแหลม (Headland) ชายฝั่งหิน (Rocky Coast) และ ปากแม่น้ำ (Estuary) โดยขอบเขตชายฝั่งในหนึ่งเซลล์จะต้องมีสมดุลตะกอนของตัวเอง และไม่มีการเคลื่อนย้ายตะกอนจากกลุ่มหาดหนึ่งไปสู่อีกกลุ่มหาดหนึ่ง พบว่าจังหวัดสงขลา ตั้งอยู่ในระบบกลุ่มหาดพื้นที่ชายฝั่งอ่าวไทยตอนล่าง โดยประกอบด้วยระบบกลุ่มหาด A13 (อ่าวพังงา) A14 (อ่าวลึก) A15 (ท่าเลน) A16 (อ่าวนาง) A17 (ปากน้ำกระบี่) A18 (คลองท่อม) A19 (คลองพน)
 
ข้อมูลระบบกลุ่มหาดจังหวัดกระบี่ พ.ศ. 2560
 
สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่ง
          สภาพชายฝั่งทะเลของจังหวัดกระบี่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ซึ่งมีความแตกต่างกันออกไป โดยบางพื้นที่อาจเป็นการกัดเซาะชายฝั่งทะเล หรือบางแห่งอาจเป็นการทับถมของตะกอน ทั้งนี้ มีสาเหตุเกิดจากธรรมชาติ ได้แก่ ความรุนแรงของคลื่นและลมในฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้เกิดการกัดเซาะตะกอนทรายออกไปกองทับถมบริเวณทะเลระดับตื้นหน้าหาด ทำให้หน้าหาดเป็นที่ราบกว้างใหญ่ อิทธิพลของน้ำขึ้น-น้ำลง กระแสน้ำบริเวณปากแม่น้ำและบริเวณเลียบชายฝั่ง ลักษณะทางกายภาพของชายฝั่ง และสาเหตุจากมนุษย์ ได้แก่ การก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างบริเวณชายฝั่งทะเล เช่น การสร้างถนนชิดชายฝั่งมากเกินไป รวมถึงน้ำหนักของรถบรรทุกแร่ที่วิ่งผ่านไปยังท่าเทียบเรือ เมื่อกดทับบนถนนทำให้ทรายเคลื่อนตัวและเสียดุลยภาพทางโครงสร้าง ส่งผลต่อการกัดเซาะในแนวชายฝั่งทะเล และการพัฒนาพื้นที่สำหรับการท่องเที่ยว เป็นต้น โดยผลกระทบที่เกิดขึ้นบริเวณชายฝั่งทะเล ก่อให้เกิดผลกระทบทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และนิเวศวิทยา
 
สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งในอดีต
          การศึกษาโครงการจัดทำแผนหลักและแผนปฏิบัติการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งบริเวณชายฝั่งทะเลอันดามัน (กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง, 2556) สำรวจข้อมูลการเปลี่ยนแปลงพื้นที่แนวชายฝั่ง โดยใช้ภาพถ่ายทางอากาศ ซึ่งบันทึกข้อมูลในช่วงปี พ.ศ. 2517, พ.ศ. 2538, พ.ศ. 2545 และ พ.ศ. 2553 ร่วมกันการสำรวจภาพสนามในช่วงปี พ.ศ. 2554 – 2555 สามารถสรุปพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งทะเลของจังหวัดกระบี่ สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งทะเลจังหวัดกระบี่ 
          จากการศึกษาโครงการจัดทำแผนหลักและแผนปฏิบัติการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งบริเวณชายฝั่งทะเลอันดามัน ร่วมกับการศึกษาการเปลี่ยนแปลงแนวชายฝั่งทะเลโดยใช้ภาพถ่ายดาวเทียมปี พ.ศ. 2550 และ พ.ศ. 2555 สามารถสรุปพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะแนวชายฝั่งดังนี้ ผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ครอบคลุม 10 ตำบล ได้แก่ ตำบลเกาะกลาง อำเภอเกาะลันตา ตำบลเขาทอง ตำบลหนองทะเล ตำบลไสไทย ตำบลคลองประสงค์ ตำบลอ่าวนาง อำเภอเมืองกระบี่ ตำบลคลองขนาน ตำบลตลิ่งชัน อำเภอเหนือคลอง และตำบลทรายขาว อำเภอคลองท่อม รวมระยะทางประมาณ 23.8 กิโลเมตร มีอัตราการกัดเซาะโดยทั่วไปอยู่ในระดับปานกลาง (1-5 เมตรต่อปี) พื้นที่คลองช่องลาด แหลมจมูกควาย และบ้านคลองทราย เป็นพื้นที่ที่มีอัตราการกัดเซาะในระดับรุนแรง (มากกว่า 5 เมตรต่อปี) เป็นระยะทางประมาณ 2 กิโลเมตร สภาพชายฝั่งทะเลของจังหวัดกระบี่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ซึ่งมีความแตกต่างกันออกไป โดยบางพื้นที่อาจเป็นการกัดเซาะชายฝั่งทะเล หรือบางแห่งอาจเป็นการทับถมของตะกอน ทั้งนี้ มีสาเหตุเกิดจากธรรมชาติ ได้แก่ ความรุนแรงของคลื่นและลมในฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้เกิดการกัดเซาะตะกอนทรายออกไปกองทับถมบริเวณทะเลระดับตื้นหน้าหาด ทำให้หน้าหาดเป็นที่ราบกว้างใหญ่ อิทธิพลของน้ำขึ้น-น้ำลง กระแสน้ำบริเวณปากแม่น้ำและบริเวณเลียบชายฝั่ง ลักษณะทางกายภาพของชายฝั่ง และสาเหตุจากมนุษย์ ได้แก่ การก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างบริเวณชายฝั่งทะเล เช่น การสร้างถนนชิดชายฝั่งมากเกินไป รวมถึงน้ำหนักของรถบรรทุกแร่ที่วิ่งผ่านไปยังท่าเทียบเรือ เมื่อกดทับบนถนนทำให้ทรายเคลื่อนตัวและเสียดุลยภาพทางโครงสร้าง ส่งผลต่อการกัดเซาะในแนวชายฝั่งทะเล และการพัฒนาพื้นที่สำหรับการท่องเที่ยว เป็นต้น โดยผลกระทบที่เกิดขึ้นบริเวณชายฝั่งทะเล ก่อให้เกิดผลกระทบทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และนิเวศวิทยา
          จากรายงานการศึกษาของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในปี พ.ศ. 2554 สามารถสรุปสถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่งทะเลในพื้นที่จังหวัดกระบี่ได้ ดังนี้ จังหวัดกระบี่มีแนวชายฝั่งที่ถูกกัดเซาะระยะทาง 21.63 กิโลเมตร ซึ่งส่วนใหญ่มีการกัดเซาะระดับปานกลาง (1-5 เมตรต่อปี) กว่าร้อยละ 77 บริเวณที่เกิดการกัดเซาะรุนแรงและเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ได้แก่ ตำบลเขาทอง ตำบลคลองประสงค์ และตำบลไสไทย อำเภอเมืองกระบี่ มีอัตราการกัดเซาะระดับรุนแรง (มากกว่า 5 เมตรต่อปี) โดยมีระยะทางกว่า 5.08 กิโลเมตร และจากการศึกษาความเหมาะสมและป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งทะเลอันดามัน (จังหวัดระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง และสตูล) โดยกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ซึ่งได้รวบรวมข้อมูลการกัดเซาะจังหวัดกระบี่ในอดีต
 
สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งในปัจจุบัน
          จากการสำรวจและรวบรวมข้อมูลของกองบริหารจัดการพื้นที่ชายฝั่ง ร่วมกับสำนักงานบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 7 กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2560 พบว่าชายฝั่งจังหวัดกระบี่ มีระยะทางแนวชายฝั่งยาวประมาณ 203.79 กิโลเมตร ซึ่งแยกเป็น หาดทรายประมาณ 58.88 กิโลเมตร หาดโคลนประมาณ 50.15 กิโลเมตร หาดโคลนปนทรายประมาณ 2.02 กิโลเมตร หาดทรายปนโคลนประมาณ 14.78 กิโลเมตร หาดหินประมาณ 57.55 กิโลเมตร และปากแม่น้ำประมาณ 22.43 กิโลเมตร
          นอกจากนี้ยังสามารถจำแนกสถานการณ์ตามแนวชายฝั่งออกเป็น พื้นที่กัดเซาะปานกลาง (1-5 เมตร/ปี) 0.45 กิโลเมตร พื้นที่กัดเซาะน้อย (<1 เมตร/ปี) 1.76 กิโลเมตร พื้นที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว 9.99 กิโลเมตร พื้นที่สมดุล 108.89 กิโลเมตร พื้นที่รุกล้ำ/ถมทะเล 3.58 พื้นที่หาดหิน 56.70 กิโลเมตร และพื้นที่ปากแม่น้ำ 22.43 กิโลเมตร
 
แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง
          จากการรวบรวมแผนงาน/โครงการ จากหน่วยงานหน่วยงานต่างๆ อาทิเช่น กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมโยธาธิการและผังเมือง กรมเจ้าท่า และหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการดำเนินงานป้องกันแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พ.ศ. 2558
 
สรุปสถานการณ์การชายฝั่ง
          พื้นที่กัดเซาะชายฝั่งของจังหวัดกระบี่ จากผลการสำรวจพบว่า มีแนวชายฝั่งที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ณ ปัจจุบัน มีพื้นที่กัดเซาะในพื้นที่อำเภอเมืองกระบี่ ตำบลหนองทะเล และคลองประสงค์ รวมทั้งสิ้นเป็นพื้นที่กัดเซาะปานกลาง 0.45 กิโลเมตร และพื้นที่กัดเซาะน้อย 1.76 กิโลเมตร พื้นที่ที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว เป็นระยะทาง 9.99 กิโลเมตร จากแนวชายฝั่งทั้งหมด 203.79 กิโลเมตร
 
ข้อมูลกัดเซาะชายฝั่ง จังหวัดกระบี่
 
ข้อมูลลักษณะทางกายภาพจังหวัดกระบี่ พ.ศ. 2560​
 
ข้อมูลลักษณะทางกายภาพจังหวัดกระบี่ พ.ศ. 2560​
 
ข้อมูลสถานการณ์ชายฝั่งจังหวัดกระบี่ ปี 2560
 
โครงสร้างป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งจังหวัดกระบี่ พ.ศ. 2560​
 
แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2561-2565​
 
ภาพพื้นที่กัดเซาะ บริเวณกัดเซาะ หมู่ 10 หาดทรายเงิน ต.แหลมกลัด อ.เมือง
 
ข้อมูล : กองบริหารจัดการพื้นที่ชายฝั่ง
วันที่ : 8 พฤศจิกายน 2561