สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่ง จ.พังงา

          ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งของจังหวัดพังงาที่สำคัญประกอบด้วย ป่าชายเลน พื้นที่ 274,401 ไร่ (พ.ศ. 2557) พบตามแนวชายฝั่งทะเลเกือบตลอดพื้นที่ของจังหวัด แนวปะการังพื้นที่ 26,126 ไร่ พบกระจายตัวตามแนวชายฝั่งและหมู่เกาะต่างๆ ทั้งด้านตะวันตกของจังหวัดพังงา และภายในอ่าวพังงา ตั้งแต่หมู่เกาะสุรินทร์ ลงมาถึงหมู่เกาะยาว พื้นที่แนวปะการังที่สำคัญๆ ได้แก่ หมู่เกาะสิมิลัน กองหินริเชลิว หาดท้ายเหมือง เกาะไข่ใน เกาะไข่นอก หมู่เกาะยาว มีทั้งอยู่ในเขตน้ำตื้นชายฝั่ง และพื้นที่น้ำลึกตามหมู่เกาะต่างๆ ซึ่งอาศัยรายได้จากการทำประมงขนาดเล็ก และการเพาะปลูก เลี้ยงสัตว์น้ำตามชายฝั่ง และใช้ประโยชน์จากไม้ป่าชายเลน เป็นเชื้อเพลิง สร้างที่อยู่อาศัย เครื่องมือประมง ระบบนิเวศ ป่าชายเลนช่วยป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งไม่ให้มีการพังทลาย แนวปะการัง มีพื้นที่ 26,126 ไร่ พบกระจายตัวตามแนวชายฝั่งและหมู่เกาะต่างๆ ทั้งด้านตะวันตกของจังหวัดพังงาและภายในอ่าวพังงา ตั้งแต่หมู่เกาะสุรินทร์ลงมาถึงหมู่เกาะยาว พื้นที่แนวปะการังที่สำคัญ ได้แก่ หมู่เกาะสุรินทร์ หมู่เกาะสิมิลัน กองหินริเชลิว และพื้นที่น้ำลึกตามหมู่เกาะต่างๆ แหล่งหญ้าทะเล มีพื้นที่ 24,761 ไร่ มีสถานภาพความสมบูรณ์แตกต่างกันไปตามพื้นที่ พบแหล่งหญ้าทะเลในพื้นที่สำคัญได้แก่ เกาะยาว หาดทุ่งนางดำ และเกาะพระทอง จังหวัดพังงาจะพบสัตว์ทะเลหายากจำนวนมาก ที่สำคัญได้แก่ เต่าทะเล พบจำนวน 4 ชนิด ได้แก่ เต่ามะเฟือง เต่าตนุ เต่าหญ้า และเต่ากระ แหล่งวางไข่ หาดท้ายเหมืองเป็นพื้นที่เดียวที่เต่ามะเฟืองจะขึ้นวางไข่ บริเวณหาดของอุทยานแห่งชาติหาดท้ายเหมือง - เขาลำปี เท่านั้น ส่วนแหล่งวางไข่เต่าตนุที่สำคัญอยู่ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ บริเวณเกาะหนึ่ง หรือเกาะหูยง 

ข้อมูลลักษณะชายฝั่ง
          จังหวัดพังงาชายฝั่งทะเลยาวประมาณ 235.779 กิโลเมตร มีพื้นที่ชายฝั่งอยู่ทางด้านตะวันตก ของจังหวัดครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่ตำบลคุระ อำเภอคุระบุรี อำเภอตะกั่วป่า อำเภอท้ายเหมือง อำเภอตะกั่วทุ่ง อำเภอเมืองพังงา และอำเภอทับปุด โดยสามารถแบ่งพื้นที่ชายฝั่งได้ 2 บริเวณ คือ บริเวณชายฝั่งด้านตะวันตก วางตัวในแนวเหนือ-ใต้ ประกอบด้วยชายฝั่งหิน หาดทราย ที่ราบน้ำขึ้นถึง และเกาะสันดอนขนาดใหญ่ 2 เกาะ คือ เกาะพระทอง และเกาะคอเขา และชายฝั่งอ่าวพังงา วางตัวในแนวตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ สัมพันธ์กับแนวรอยเลื่อนคลองมะรุยและทิศทางการวางตัวของเทือกเขาบริเวณนี้ ซึ่งชายฝั่งอ่าวพังงามีลักษณะเป็นชายหาดแคบและสั้น (pocket beach) เกิดขึ้นตามเกาะที่กระจัดกระจายอยู่ในอ่าวพังงาเท่านั้น พื้นที่ชายฝั่งส่วนใหญ่เป็นที่ราบน้ำขึ้นถึง มีพืชชายเลนปกคลุมอยู่ด้วย จากข้อมูลศูนย์สารสนเทศ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ปี พ.ศ.2557 พบว่า จังหวัดพังงาเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่ป่าชายเลนมากที่สุดในประเทศไทย ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ชายฝั่งอ่าวพังงา ส่วนชายฝั่งด้านตะวันตกพบพื้นที่ป่าชายเลนหลังแนวหาดทราย และตามแม่น้ำลำคลองที่ไม่มี คลื่นแรงจัด

ข้อมูลระบบหาด
          ระบบกลุ่มหาด หมายถึง “การแบ่งขอบเขตชายฝั่งเป็นหน่วยย่อย หรือเป็นเซลล์เพื่อใช้ในการจัดการชายฝั่ง โดยหลักการกำหนดขอบเขตระบบกลุ่มหาดจะพิจารณาจากลักษณะธรณีสัณฐาน ลักษณะธรณีวิทยาลักษณะทางกายภาพ ได้แก่ หัวแหลม (Headland) ชายฝั่งหิน (Rocky Coast) และปากแม่น้ำ (Estuary) 
          โดยขอบเขตชายฝั่งในหนึ่งเซลล์จะต้องมีสมดุลตะกอนของตัวเอง และไม่มีการเคลื่อนย้ายตะกอนจากกลุ่มหาดหนึ่งไปสู่อีกกลุ่มหาดหนึ่ง” ปัจจุบันประเทศไทยแบ่งออกเป็น 64 ระบบกลุ่มหาดและระบบกลุ่มหาดย่อย 282 กลุ่มหาด โดยแนวชายฝั่งทะเลจังหวัดพังงา ประกอบด้วยระบบกลุ่มหาด A5-A13

ข้อมูลระบบกลุ่มหาดจังหวัดพังงาปี พ.ศ. 2560

สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่ง
          สภาพชายฝั่งทะเลของจังหวัดพังงามีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ซึ่งมีความแตกต่างกันออกไป โดยบางพื้นที่อาจเป็นการกัดเซาะชายฝั่งทะเล หรือบางแห่งอาจเป็นการทับถมของตะกอน ทั้งนี้ มีสาเหตุเกิดจากธรรมชาติ ได้แก่ ความรุนแรงของคลื่นและลมในฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้เกิดการกัดเซาะตะกอนทรายออกไปกองทับถมบริเวณทะเลระดับตื้นหน้าหาด ทำให้หน้าหาดเป็นที่ราบกว้างใหญ่ อิทธิพลของน้ำขึ้น-น้ำลง กระแสน้ำบริเวณปากแม่น้ำและบริเวณเลียบชายฝั่ง ลักษณะทางกายภาพของชายฝั่ง และสาเหตุจากมนุษย์ ได้แก่ การก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างบริเวณชายฝั่งทะเล กิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดินในอดีตมีการทำเหมืองแร่ดีบุก ด้วยการขุด สูบ ตัก ทรายแนวชายฝั่ง เพื่อการทำเหมืองแร่ ทำให้ดินเสียโครงสร้าง เมื่อเกิดคลื่นขนาดใหญ่เข้ามากระทบชายฝั่งจึงเกิดการกัดเซาะได้ง่าย และการพัฒนาพื้นที่สำหรับการท่องเที่ยว เป็นต้น โดยผลกระทบที่เกิดขึ้นบริเวณชายฝั่งทะเล ก่อให้เกิดผลกระทบทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และนิเวศวิทยา

สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่งในอดีต 
          จากรายงานการศึกษาของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในปี พ.ศ.2554 สามารถตรวจสรุปสถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่งทะเลในพื้นที่จังหวัดพังงา ดังนี้ จังหวัดพังงามีแนวชายฝั่งที่ถูกกัดเซาะระยะทาง 17.16 กิโลเมตร ซึ่งส่วนใหญ่มีการกัดเซาะระดับปานกลาง (1-5 เมตรต่อปี) ในพื้นที่อำเภอคุระบุรี อำเภอตะกั่วทุ่ง อำเภอตะกั่วป่า อำเภอทับปุด อำเภอท้ายเหมืองและอำเภอเมืองพังงา ในการสำรวจการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง โดยใช้โครงสร้างพบว่ามีการก่อสร้างโครงสร้างที่ติดชายฝั่ง พบการโครงสร้างป้องกันการกัดเซาะแบบแข็ง คือ กำแพงกันคลื่น (seawall) ใช้ในการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะในพื้นที่ตำบลเกาะคอเขา ตำบลบางม่วง ตำบลคึกคัก อำเภอตะกั่วป่า ตำบลคลองเคียน อำเภอตะกั่วทุ่ง โครงสร้างเขื่อนหินทิ้ง (Revetment) ใช้แก้ไขปัญหาการกัดเซาะในพื้นที่ตำบลบางม่วง ตำบลคึกคัก อำเภอตะกั่วป่า ตำบลลำแก่น อำเภอท้ายเหมือง ส่วนการใช้มาตรการแบบอ่อน ด้วยการวางกระสอบทรายใช้ในพื้นที่ชายหาดบางสัก ตำบลบางม่วง อำเภอตะกั่วป่า ซึ่งโครงการต่างๆ ดำเนินการก่อสร้าง โดยภาครัฐ ส่วนกลาง และองค์กรส่วนท้องถิ่น และข้อมูลสถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่งในปี 2559

สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่งในอดีต
          สำหรับสถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งปัจจุบัน พบว่าจังหวัดพังงา ได้มีการดำเนินการด้วยโครงสร้างรูปแบบต่างๆ และบางพื้นที่เป็นพื้นที่ๆ มีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล และตามธรรมชาติ โดยปัจจุบันชายฝั่งจังหวัดพังงาระยะทางแนวชายฝั่งประมาณ 235.78 กิโลเมตร ซึ่งลักษณะชายฝั่งแยกเป็น หาดทราย 89.66 กิโลเมตร หาดโคลน 25.19 กิโลเมตร หาดทรายปนโคลน 46.82 กิโลเมตร หาดหิน 3.26 กิโลเมตร และปากแม่น้ำ 37.25 กิโลเมตร
          นอกจากนี้ยังสามารถจำแนกสถานการณ์ตามแนวชายฝั่งออกเป็นพื้นที่กัดเซาะรุนแรง (>5 เมตร/ปี) 1.19 กิโลเมตร พื้นที่กัดเซาะปานกลาง (1-5 เมตร/ปี) 0.45 กิโลเมตร พื้นที่กัดเซาะน้อย (<1 เมตร/ปี) 2.16 กิโลเมตร พื้นที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว 4.43 กิโลเมตร พื้นที่สมดุล 153.71 กิโลเมตร พื้นที่ปากแม่น้ำ 37.25 กิโลเมตร พื้นที่หัวหาด 33.60 กิโลเมตร และพื้นที่รุกล้ำ 2.98 กิโลเมตร

แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง 
          โครงสร้างการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งจังหวัดพังงา จากการรวบรวมแผนงาน/โครงการ จากหน่วยงานภาครัฐส่วนกลาง ได้แก่ กรมเจ้าท่า กรมโยธาธิการและผังเมือง หน่วยงานส่วนท้องถิ่น เพื่อนำมาประกอบการการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งจังหวัดพังงาในช่วงปีพ.ศ. 2561-2565

สรุปพื้นที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ปี พ.ศ. 2560


ข้อมูลลักษณะทางกายภาพจังหวัดพังงา ปี พ.ศ. 2560


ข้อมูลลักษณะทางกายภาพจังหวัดพังงา ปี พ.ศ. 2560


ข้อมูลสถานการณ์ชายฝั่งจังหวัดพังงา ปี พ.ศ. 2560


แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2561-2565


ภาพแสดงการกัดเซาะชายฝั่งบ้านบางเนียง อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา

ภาพแสดงการกัดเซาะชายฝั่งบ้านบางเนียง อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา

สรุปสถานการณ์การชายฝั่งจังหวัดพังงา
          พื้นที่กัดเซาะชายฝั่งของจังหวัดพังงา จากผลการสำรวจพบว่า มีแนวชายฝั่งที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ณ ปัจจุบัน รวมทั้งสิ้น 3 อำเภอ 4 ตำบล ประกอบด้วย อำเภอตะกั่วป่า ตำบลบางม่วง และคึกคัก อำเภอท้ายเหมือง ตำบลท้ายเหมือง อำเภอตะกั่วทุ่ง ตำบลโคกกลอย คิดเป็นพื้นที่กัดเซาะรุนแรง 1.19 กิโลเมตร พื้นที่กัดเซาะปานกลาง 0.45 กิโลเมตร พื้นที่กัดเซาะน้อย 2.16 กิโลเมตร พื้นที่ส่วนที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว เป็นระยะทาง 4.43 กิโลเมตรจากแนวชายฝั่งทั้งหมด 235.78 กิโลเมตร

ข้อมูล : กองบริหารจัดการพื้นที่ชายฝั่ง
วันที่ : 8 พฤศจิกายน 2561