สถานการณ์การกัดเซาะชายฝั่ง จ.สมุทรสาคร

          ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พ.ศ. 2558 มาตรา 3 กำหนดให้“ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง”คือ สิ่งที่มีอยู่ หรือเกิดขึ้นตามธรรมชาติในบริเวณทะเลและชายฝั่ง รวมถึงพรุชายฝั่ง พื้นที่ชุ่มน้ำชายฝั่ง คลอง คูแพรก ทะเลสาบ และบริเวณพื้นที่ปากแม่น้ำที่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลหรืออิทธิพลของน้ำทะเลเข้าถึง เช่น ป่าชายเลน ป่าชายหาด หาด ที่ชายทะเล เกาะ หญ้าทะเล ปะการัง ดอนหอย พืช และสัตว์ทะเล หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่ง เช่น ปะการังเทียม แนวลดแรงคลื่น และการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง นั้น

ข้อมูลลักษณะชายฝั่งจังหวัดสมุทรสาคร
          ชายฝั่งทะเลของจังหวัดสมุทรสาคร ครอบคลุมพื้นที่ 8 ตำบล คือ ตำบลพันท้ายนรสิงห์ ตำบลโคกขามตำบลบางหญ้าแพรกตำบลบางกระเจ้าตำบลบ้านบ่อตำบลบางโทรัด, ตำบลกาหลง และตำบลนาโคกโดยมีระยะทางแนวชายฝั่งประมาณ42.04กิโลเมตรมีชายฝั่งที่มีลักษณะเป็นหาดโคลน/หาดเลน 41.16 กิโลเมตรและปากแม่น้ำ 0.88 กิโลเมตร

ข้อมูลระบบหาด
          ระบบกลุ่มหาด หมายถึง “การแบ่งขอบเขตชายฝั่งเป็นหน่วยย่อย หรือเป็นเซลล์เพื่อใช้ในการจัดการชายฝั่ง โดยหลักการกำหนดขอบเขตระบบกลุ่มหาดจะพิจารณาจากลักษณะธรณีสัณฐาน ลักษณะธรณีวิทยาลักษะทางกายภาพ ได้แก่ หัวแหลม (Headland) ชายฝั่งหิน (Rocky Coast) และ ปากแม่น้ำ (Estuary) โดยขอบเขตชายฝั่งในหนึ่งเซลล์จะต้องมีสมดุลตะกอนของตัวเอง และไม่มีการเคลื่อนย้ายตะกอนจากกลุ่มหาดหนึ่งไปสู่อีกกลุ่มหาดหนึ่ง” ปัจจุบันประเทศไทยแบ่งออกเป็น 64 ระบบกลุ่มหาดและระบบกลุ่มหาดย่อย 282
          สำหรับแนวชายฝั่งทะเลจังหวัดสมุทรสาครตั้งอยู่ในระบบกลุ่มหาดอ่าวไทยตอนบน (U) ซึ่งกลุ่มหาดอ่าวไทยตอนบนประกอบไปด้วยจังหวัดจังหวัดฉะเชิงเทรา กรุงเทพมหานคร สมุทรสาคร สมุทรสงคราม และสมุทรปราการ มีทั้งหมด 1 กลุ่มหาด (ซึ่งต่อเนื่องกับจังหวัดสมุทรสาคร)
 

ข้อมูลระบบกลุ่มหาดจังหวัดสมุทรสาคร

สถานการณ์กัดเซาะชายฝั่ง
          การกัดเซาะชายฝั่ง หมายถึง การเปลี่ยนแปลงของตะกอนบริเวณชายฝั่งที่ถูกพัดพาออกไปจากตำแหน่งเดิมโดยตัวกลางๆ เช่น กระแสคลื่น กระแสลม น้ำขึ้นน้ำลง หรือภัยธรรมชาติที่ทำให้ตัวกลางเหล่านี้มีความรุนแรงมากกว่าปกติ นอกจากนี้การกัดเซาะอาจเกิดปริมาณตะกอนในแม่น้ำที่ไหลออกสู่ทะเลลดลง ทำให้ระบบหมุนเวียนของตะกอนไม่อยู่ในสภาวะสมดุลจึงส่งผลให้มีการกัดเซาะชายฝั่งมากขึ้น

สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งในอดีต
          จากการศึกษาข้อมูลการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ชายฝั่ง ปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ร่วมกับการดำเนินการก่อสร้างโครงสร้างทางวิศวกรรม เพื่อแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง โดยหน่วยงานต่างๆ โดยสามารถสรุปสถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งที่ผ่านมาของจังหวัดสมุทรสาครได้ดังนี้
          สถานภาพและการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ชายฝั่งจังหวัดสมุทรสาคร มีระยะทางยาวประมาณ 42 กิโลเมตร จากข้อมูลกายภาพชายฝั่งทะเลประเทศไทย โดยศูนย์สารสนเทศ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งข้อมูลปี พ.ศ. 2554 จังหวัดสมุทรสงคราม มีพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ระยะทางยาว 33.45 กิโลเมตร ชายฝั่งทะเลจังหวัดสมุทรสาครมีการกัดเซาะระดับรุนแรง (อัตราการกัดเซาะชายฝั่งเฉลี่ยมากกว่า 5 เมตรต่อปี) เป็นระยะทาง 13.75 กิโลเมตร และการกัดเซาะระดับปานกลาง (อัตราการกัดเซาะชายฝั่งเฉลี่ย 1-5 เมตรต่อปี รวมระยะทาง 19.70 กิโลเมตร ในการสำรวจการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งโดยใช้โครงสร้างป้องกันการกัดเซาะเมื่อปี 2557 พบว่ามีการก่อสร้างโครงสร้างที่ติดชายฝั่งส่วนใหญ่เป็นโครงสร้างเขื่อนหินทิ้ง (Revetment) ที่ดำเนินการโดยภาครัฐ ส่วนท้องถิ่นและเจ้าของที่ดินที่ได้รับผลกระทบ โครงสร้างที่ช่วยลดการพัดพาตะกอนของกระแสน้ำบริเวณชายฝั่ง เช่น การปักไม้ไผ่ชะลอคลื่น และโครงสร้างป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งที่มีขนาดใหญ่ เช่น ไส้กรอกทราย การก่อสร้างได้ดำเนินการโดยหน่วยงานรัฐส่วนกลาง ซึ่งก่อสร้างในระยะเวลาต่างๆ กันตามแต่งบประมาณประจำปีนั้นๆ

สถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งปัจจุบัน
          สำหรับสถานภาพการกัดเซาะชายฝั่งปัจจุบัน พบว่าจังหวัดสมุทรสาคร ได้มีการดำเนินการด้วยโครงสร้างรูปแบบต่างๆ และบางพื้นที่เป็นพื้นที่ๆมีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล และตามธรรมชาติ โดยปัจจุบันชายฝั่งจังหวัดสมุทรสาครระยะทางแนวชายฝั่งประมาณ 42.04 กิโลเมตร ซึ่งลักษณะชายฝั่ง    แยกเป็นหาดโคลน 41.16 กิโลเมตร และปากแม่น้ำ 0.88 กิโลเมตร
          นอกจากนี้ยังสามารถจำแนกสถานการณ์ตามแนวชายฝั่งออกเป็น พื้นที่ที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว ระยะทางประมาณ 38.6๑ กิโลเมตร พื้นที่สมดุล ระยะทางประมาณ 2.55 กิโลเมตร และพื้นที่ปากแม่น้ำ ระยะทางประมาณ 0.88กิโลเมตร

แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง
          จากการรวบรวมแผนงาน/โครงการ จากหน่วยงานภาครัฐส่วนกลาง ได้แก่ กรมเจ้าท่า กรมโยธาธิการและผังเมือง หน่วยงานส่วนท้องถิ่น เพื่อนำมาประกอบการการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งจังหวัดสมุทรสาครในช่วงปีพ.ศ. 2561-2565

สรุปสถานการณ์การชายฝั่งจังหวัดสมุทรสาคร
          พื้นที่กัดเซาะชายฝั่งของจังหวัดสมุทรสาคร จากผลการสำรวจพบว่า มีแนวชายฝั่งที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ณ ปัจจุบันไม่มีปรากฏ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่มีการดำเนินการแก้ไขแล้ว เป็นระยะทาง 38.61 กิโลเมตร จากแนวชายฝั่งทั้งหมด 42.04


ข้อมูลการกัดเซาะชายฝั่งในอดีตจังหวัดสมุทรสาคร


ลักษณะทางกายภาพจังหวัดสมุทรสาครปี พ.ศ. 2560


ข้อมูลสถานการณ์ชายฝั่งจังหวัดสมุทรสาคร ปี พ.ศ. 2560


โครงสร้างป้องกันการกัดเซาะขายฝั่ง ปี พ.ศ. 2560


เปรียบเทียบพื้นที่ชายฝั่ง ต.บางหญ้าแพรก อ.เมือง จ.สมุทรสาคร ก่อนมีโครงการในปี พ.ศ. 2551
และภาพในปี พ.ศ. 2558 เวลาผ่านไปประมาณ 7 ปี สามารถฟื้นคืนผืนป่าชายเลนได้หลายสิบไร่


แผนงาน/โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2561-2565

ข้อมูล : กองบริหารจัดการพื้นที่ชายฝั่ง
วันที่ : 8 พฤศจิกายน 2561