แสมดำ

  

แสมดำ Avicennia officinalis L.
ชื่อพ้อง : A. tomentosa Willd.
วงศ์ : ACANTHACEAE
ชื่ออื่น : อาปี-อาปี (ปัตตานี)
เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง-ใหญ่ สูง 8-25 เมตร เรือนยอดเป็นพุ่มหนา แตกกิ่งระดับต่ำ ไม่มีพูพอน เปลือกเรียบ หรือแตกเป็นร่องเล็กน้อย สีเทาถึงเทาอมน้ำตาล หรือน้ำตาลอมเขียว มีช่องอากาศตามลำต้น มีรากหายใจคล้ายดินสอ ยาว 15-25 ซม. เหนือผิวดิน

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก แผ่นใบรูปรี หรือรูปไข่กลับ ขนาด 3-5 x 6-9 ซม. ปลายใบกลม ฐานใบแหลม ผิวใบด้านบนสีเขียวเป็นมัน ด้านท้องใบมีขนยาวนุ่ม สีเหลืองอมน้ำตาล ก้านใบยาว 0.7-11 ซม. ใบอ่อนมีขน

ดอก ออกที่ปลายกิ่ง หรือง่ามใบใกล้ปลายกิ่ง เป็นช่อเชิงลดแน่น มี 7-10 ดอก ก้านช่อดอกยาว 2-6 ซม.ดอกย่อยไม่มีก้าน เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-1.5 ซม. กลีบเลี้ยงมี 5 แฉก กลีบดอก 4 กลีบ โคนกลีบติดกันเป็นหลอดสั้นๆ แต่ละกลีบ ยาว 0.4-0.7 ซม. สีเหลือง หรือ เหลือง-ส้ม เกสรเพศผู้ 4 อัน อยู่เหนือหลอดกลีบดอก ออกดอกประมาณเดือนมกราคม – พฤษภาคม

ผล รูปหัวใจเบี้ยว แบน ขนาด 2-2.5 x 2.5-3 ซม. เปลือกอ่อนนุ่ม สีเหลืองอมเขียวมีขนนุ่มสีเหลืองอมน้ำตาลปกคลุมหนาแน่น ผิวเปลือกมีรอยย่น ปลายผลมีจะงอยสั้น ผลแก่เปลือกจะแตกด้านข้างตามยาวผล และม้วนเป็นหลอดกลม แต่ละผลมี 1 เมล็ด มักขึ้นตามริมชายฝั่งแม่น้ำ ที่เป็นเดินเหนียวค่อนข้างแข็ง ไม่พบว่าขึ้นเป็นกลุ่มใหญ่และมักไม่พบตามริมชายฝั่งทะเล ประโยชน์ด้านสมุนไพร แก่นจะมีรสเค็มเฝื่อน ต้นน้ำแก้ลมในกระดูก แก้กษัย โดยมากใช้คู่กับแก่นแสมสาน เป็นยาขับโลหิตเสียของสตรี

สรรพคุณ : แก้ท้องร่วง สมานแผนในปาก ขับลม ขับปัสสาวะ แก้กษัย แก้หืด ริดสีดวง ปวดท้อง อาเจียน แก้พิษจากสัตว์น้ำทุกชนิด โดยเฉพาะปลามีพิษจากทะเลทุกชนิด ขับโลหิตเสียของสตรี

วิธีการปรุงยา :
แก่นไม้ (เนื้อไม้) ต้มเป็นยาหม้อดื่ม
เปลือกไม้ ต้มอมน้ำสมานแผลในปาก
เปลือก แก้ปวดฟันและรักษาโรคเรื้อรัง
ก้านและใบ เผารวมควัน แก้พิษสัตว์น้ำ
เมล็ดอ่อน นำมาตำพอก เร่งฝีและพอกฝีที่แตกแล้วให้ตกสะเก็ดเร็วขึ้น
ลำต้น ขับลม ขับปัสสาวะ แก้กษัย แก้หืด ริดสีดวง ปวดท้อง อาเจียน นำมาต้ม
แก่น มีรสเค็มเฝื่อน ใช้ต้มน้ำแก้ลมในกระดูก แก้กษัย โดยมากจะใช้คู่กับแก่นแสมสาร เป็นยาขับโลหิตเสียของสตรี