จาก

  

จาก Nypa fruticons Wurmb.
วงศ์ :
ARECACEAE
ชื่ออื่น : อัตต๊ะ (มลายู-ใต้)
เป็นไม้จำพวกปาล์ม มีขนาดเล็ก ลำต้นเป็นเหง้าอยู่ใต้ดิน มีรากอวบอ้วนแน่นบริเวณกอ เหง้ามีลักษณะคล้ายฟองน้ำ มักจะจมอยู่ในโคลน และอยู่ใต้น้ำขณะน้ำท่วม

ใบ ประกอบแบบขนนกชั้นเดียว เรียงเวียนสลับซ้อนกันเป็นกระจุกแบบกลีบกุหลาบ ยาว 4-9 เมตรลักษณะแข็ง ตั้งตรงขึ้น ใบย่อยรูปใบหอก ยาว 0.9-1.3 เมตร เรียงตัว 2 แถว คล้ายใบมะพร้าว มีกาบใหญ่เป็นกอ ผิวใบด้านบนสีเขียวเป็นมัน ด้านท้องใบสีเขียวเหลืองฐานใบอ้วนซ้อนทับกัน

ดอก ออกที่ง่ามใบ บริเวณใกล้ปลายยอดดอกเป็นดอกแยกเพศแต่อยู่ต้นเดียวกัน ดอกเพศเมียเป็นช่อกระจุกแน่น ล้อมรอบด้วยดอกเพศผู้เป็นช่อเชิงลดขนาดสั้นซึ่งดอกเพศผู้นี้จะเรียงอยู่บนช่อดอกแบบหางกระรอก ก้านดอกสีน้ำตาล ดอกสีเหลืองเข้ม

ผล ออกเป็นช่อ แต่ละช่อมีผลจำนวนมากช่อผลห้อยลง ผลอัดกันแน่นเป็นรูปทรงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 30 ซม. ผลเป็นเหลี่ยมรูปทรงรี ยาว 7-10 ซม. ผลอ่อนสีเขียว และเป็นสีดำเมื่อแก่ ผลแห้งติดอยู่บนต้นก่อนที่จะร่วงหล่น เปลือกของผลเป็นเส้นใยอัดกันแน่นเมล็ดรูปไข่สีขาว แข็ง ยาว 3-5 ซม. รับประทานได้ ผลแก่ ราวๆ เดือนตุลาคม-ธันวาคม 

สรรพคุณ : รักษาอาการนิ่วในไต ขับหินปูน รักษาโรคเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ แก้เมาเหล้า เมาคลื่น แก้โรคเบาหวาน รักษาโรคหอบ สมานริดสีดวงทวาร ขับเสมหะ

วิธีการปรุงยา :
ยอดอ่อน เคี้ยวกินแก้เมาคลื่น
ราก ต้มกับสารส้มเป็นยาหม้อดื่ม
ดอก ตากแห้งนำมาบดใส่น้ำร้อนดื่มแทนชา แก้โรคเบาหวาน
ผลอ่อน หั่นตากแห้ง ต้มน้ำดื่มแก้โรคหอบ รักษาโรคหอบ
ตะโพกจาก สุมไฟบิดเอาน้ำผสมน้ำตาลอ้อย หรือ ผสมน้ำปูนใส รับประทาน แก้แพ้เบื่อเมาแมงดา แมงดาถ้วย แมงดาหรา หรือพิษสำแดงจากอาหารทะเล
นมจาก ขูดเอามาต้มน้ำให้เด็กแรกเกิดรับประทาน บำรุงเด็กแข็งแรง
น้ำตาลจาก ใช้น้ำตาลจากงวงจากใช้ป้ายทวาร สมานริดสีดวงทวาร
รกจาก นำมาสุมไฟบดผสมน้ำผึ้งรับประทาน แก้ลมจรต่างๆขับเสมหะและดับพิษทั้งปวง
รกจากและหน่อดอก เอาสุมไฟต้มน้ำให้เด็กรับประทาน แก้โรคเด็กอ่อน