โกงกางใบใหญ่

  

โกงกางใบใหญ่ Rhizophora mucronata Lam. 
วงศ์ : RHIZOPHORACEAE
ชื่ออื่น : กงกอน (ชุมพร); กงกางนอก (เพชรบุรี); กงเกง (นครปฐม);
เป็นไม้ไม่ผลัดใบ ที่มีขนาดใหญ่ สูง 30-40 เมตร เปลือกหยาบสีเทาถึงดำ แตกเป็นร่องทั้งตามยาวและขวาง หรือแตกเป็นร่องตาราง สี่เหลี่ยม หากทุบเปลือกทิ้งไว้สักครู่ ด้านในของเปลือกจะเป็นสีเหลืองถึงส้ม รอบๆโคนต้นมีรากค้ำจุนทำหน้าที่พยุงลำต้น บางครั้งพบว่ามีรากอากาศที่งอกจากกิ่งอยู่บ้าง แต่ไม่มากนัก

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก แผ่นใบอวบใหญ่ รูปรีกว้าง หรือรูปรี ขนาด 5-12 x 8-24 ซม. ปลายใบแหลม มีติ่งแหลม เล็ก และแข็ง ฐานใบสอบเข้าหากันรูปลิ่มก้านใบสีเขียว ยาว 2.5-6 ซม. หูใบ ที่ปลายยอด มีสีเขียวอมเหลือง ยาว 5-9 ซม. ใบเกลี้ยงใบด้านบนสีเขียวอ่อน ท้องใบ สีออกเหลือง มีจุดสีดำเล็กๆ กระจายอยู่เต็มท้องใบ

ดอก ออกเป็นช่อที่ง่ามใบ ก้านช่อดอกยาว 3-7 ซม. ก้านดอกย่อยยาว 0.4-1 ซม. ช่อหนึ่งๆมี 2-12 ดอก กลีบเลี้ยงสีเหลืองอ่อน 4 กลีบ รูปไข่ แต่ละกลีบมีขนาด 0.5-0.8 x 1.2-1.5 ซม. กลีบดอก 4 กลีบ ร่วงง่าย สีขาว รูปใบหอก ยาว 0.6-1 ซม. มีขนปกคลุมตามขอบออกดอกเดือนกันยายน-ตุลาคม

ผล รูปไข่ ยาว แคบลงทางส่วนปลาย ผล ขนาด 2-3.5 x 3-8 ซม. สีน้ำตาล – เขียว ผิวผลหยาบ งอกตั้งแต่ผลยังติดอยู่บนต้น ลำต้นใต้ใบเลี้ยง หรือ “ฝัก” สีเขียว มีตุ่ม ทั่วทั้งฝัก ขนาด 1.4-1.9 x 30-80 ซม. ฝักตรง โคนแหลม ใบเลี้ยงที่ยื่นออกมา ยาว 3-4 ซม. สีเขียวฝักแก่เดือนมีนาคม – สิงหาคม โกงกางใบใหญ่ ขึ้นได้ดีบริเวณที่เป็นดินเลนอ่อนและลึก ริมชายฝั่งทะเล ริมคลองที่น้ำทะเลท่วมถึงสม่ำเสมอ และเป็นเวลานาน

สรรพคุณ : แก้ท้องร่วง คลื่นเหียน อาเจียน แก้บิดเรื้อรัง บำบัด เบาหวาน ห้ามเลือด แก้อาหารฟกซ้ำดำเขียว น้ำเหลืองเสีย ใบอ่อนช่วยในการห้ามเลือด ป้องกันเชื้อโรค แก้ไข้ เป็นยาบำรุงกำลัง แก้พิษจากปลาทะเลเป็นยาแก้ปวดหลังปวดเอว

วิธีการปรุงยา :
เปลือก ใช้ต้มเป็นยาหม้อดื่ม และบดเคี้ยวให้ละเอียดพอกแผลสด
รากอ่อน กินสด ๆ เป็นยาบำรุงกำลัง
ผลอ่อน เคี้ยวแล้วพ่นใส่แผลแก้พิษ ปลาทะเล
ฝักอ่อนสด ต้มเอาเฉพาะน้ำดื่มวันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร แก้ปวดหลังปวดเอว
ใบอ่อน บดให้ละเอียดปิดปากแผลสด และตากแห้งชงน้ำร้อนดื่มเหมือนชา