สำมะง่า

  

สำมะง่า Clerodendrum inerme (L.) Gaertn.
ชื่อพ้อง : C. neriifolium Wall.
วงศ์ : LAMIACEAE
ชื่ออื่น : สำลีงา, สำมะลีงา (กลาง, ตะวันออก); เขี้ยวงู (ประจวบฯ); ส้มเนรา (ระนอง); สักขรีย่าน (ชุมพร); สำปันงา (สตูล)
เป็นไม้พุ่มรอเลื้อย สูง 1-2 เมตร ลำต้นทอดนอน แผ่กระจัดกระจายโดยรอบ มีขนนุ่มปกคลุมตามส่วนอ่อนๆทั้งหมด

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก แผ่นใบรูปใบหอก หรือรูปรี ขนาด 1.5-4 x 3-8 ซม.ปลายใบแหลม หรือทู่ ฐานใบแหลม ขอบใบเรียบ เนื้อใบค่อนข้างหนา ผิวใบเกลี้ยง หรืออาจมีขนประปรายทางด้านท้องใบ เส้นใบ 6-8 คู่ ปลายเส้นเชื่อมกับเส้นถัดไปก่อนถึงขอบใบ ก้านใบยาว 0.4-1 ซม. มีขนนุ่ม

ดอก ออกตามง่ามใบ และปลายกิ่ง เป็นช่อกระจุก มี 3 ดอก ช่อดอกยาว 4-8 ซม. ก้านช่อดอกยาว 2-5 ซม. ก้านดอกย่อยยาว 0.5-1 ซม. วงกลีบเลี้ยงรูประฆัง ยาว 0.3-0.4 ซม. ปลายเป็นแฉกๆตื้น 5 แฉก หลอดกลีบดอกติดกันเป็นหลอดเล็กๆ ยาว 2-3 ซม. สีขาวอมชมพูกลีบดอก 5 กลีบ สีขาว เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.8 ซม. เกสรเพศผู้ 4 อัน อยู่เหนือหลอดกลีบดอกก้านชูอับเรณูสีแดงอมม่วง ปลายเกสรและปลายหลอดท่อรังไข่ยาวยื่นออกมาพ้นปากหลอดกลีบดอก

ผล กลม หรือรูปไข่กลับ กว้าง 1.2-1.8 ซม. เมื่อแห้งจะมีร่องตามยาว 4 ร่อง ผลอ่อนสีเขียว เมื่อแก่สีออกดำ ผิวเกลี้ยง มีกลีบเลี้ยงติดอยู่ที่ขั้วผล เมล็ดแข็งมาก มี 1-4 เมล็ด ออกดอก-ผล เกือบตลอดปีส่วนมากจะขึ้นตามบริเวณที่ชื้นแฉะ และตอนบนของป่าชายเลน

สรรพคุณ : แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน แก้ไข้ ตับอักเสบ ตับโต ม้ามโต ขับน้ำเหลืองเสียให้ผู้ป่วยกามโรค ละแก้ไขข้ออักเสบเป็นตัวยาแทนควินิน แก้ท้องอืด แน่นท้อง แก้บวม แก้หนอง แก้บิด แก้อาหารเป็นพิษที่ทำให้ปวดท้อง

วิธีการปรุงยา :
กิ่งและใบสด 3-4 กำมือ สับเป็นท่อนๆต้มอาบใช้ติดต่อกัน 3-4 ครั้ง แก้ผื่นคัน แก้ไข้
ใบ ล้างบาดแผล ลดบวม  ตำพอกบาดแผล หรือต้มกับน้ำใช้ชะล้างบาดแผลที่เลือดออก
ใบสด ใช้ใบสดทาน้ำมันพืช ย่างไฟให้ร้อนใช้พอกแผลสด หรือต้มน้ำอาบ แก้คัน
เมล็ด ใช้เมล็ดต้มกับน้ำรับประทาน แก้พิษจากอาหารทะเลเป็นพิษ
รากหรือใบ ลดบวม ลดไข้มาลาเรีย เป็นตัวยาแทนควินิน ไข้หวัด ตับอักเสบ ตับโต ม้ามโต ขับน้ำเหลืองเสีย ต้มหรือคั้นน้ำรับประทาน หรือใช้ใบแห้งชงน้ำร้อน หรือใช้รากหรือใบดองกับเหล้า
รากหรือใบ นำรากหรือใบ อย่างใดอย่างหนึ่งฝนกับเหล้า ใช้แก้ท้องอืด แน่นท้อง
รากหรือใบ บดเป็นผงรับประทาน แก้บิด