ขนาด
ระบบนิเวศ
  • 3 สิงหาคม 2556
  • 4,799

ระบบนิเวศชายฝั่งทะเลที่สำคัญ

          เขตชายฝั่งทะเลเป็นบริเวณที่มีศักยภาพและโอกาสในการพัฒนาสูงที่สำคัญยังเป็นแหล่งที่มีความอุดมสมบูรณ์ จากการสะสมตัวของธาตุอาหารและตะกอนต่างๆ ระบบนิเวศชายฝั่งที่สำคัญ ได้แก่ เขตชายฝั่งทะเลเป็นบริเวณที่มีศักยภาพและโอกาสในการพัฒนาสูง ที่สำคัญยังเป็นแหล่งที่มี ความอุดมสมบูรณ์จากการสะสมตัวของธาตุอาหารและตะกอนต่างๆ ระบบนิเวศชายฝั่งที่สำคัญ ได้แก่

1. เกาะ
          เป็นระบบนิเวศชายฝั่งทะเลที่มีความเฉพาะ เนื่องจากมีความโดดเดี่ยวทางภูมิศาสตร์ ทำให้การเข้าถึงเกาะเป็นไปได้ยาก นอกจากนี้ยังเป็นพื้นที่เสี่ยงต่อภัยทางธรรมชาติต่างๆ เกาะทำหน้าที่เป็นที่แหล่งอาศัยและเพาะขยายพันธุ์ของนกทะเล เต่า และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลบางประเภท รวมทั้งเป็นแหล่งรวมฝูงปลา

2. ที่ราบน้ำทะเลขึ้นถึง 
          มักเป็นหาดโคลนที่เกิดจากการสะสมตัวของตะกอน พื้นที่ชายฝั่งบริเวณดังกล่าวนอกจากจะปกคลุมด้วยพรรณไม้ป่าชายเลนและอาจพบแหล่งหญ้าทะเล (seagrass beds) โดยป่าชายเลนเป็นพื้นที่ที่มีระบบนิเวศซับซ้อนและเปราะบาง ประกอบด้วย พืชและสัตว์ ทั้งสัตว์บกและสัตว์น้ำต่างๆ หลายชนิด ลักษณะโครงสร้างของป่าชายเลนจะขึ้นกับลักษณะทางภูมิศาสตร์ ดิน และคุณสมบัติของน้ำ ลักษณะความสูงต่ำของพื้นที่ และสภาพอากาศ หน้าที่ที่สำคัญของป่าชายเลน คือ เป็นแหล่งพลังงานและอาหาร เป็นที่อยู่อาศัยของพืชและสัตว์ตามธรรมชาติ เป็นแนวป้องกันชายฝั่งทะเล ควบคุมการกัดเซาะพังทลายของฝั่งทะเล ช่วยซับน้ำเสียและเป็นแนวกำบังกระแสน้ำเชี่ยวที่ปากแม่น้ำและพายุหมุน ส่วน แหล่งหญ้าทะเล เป็นแหล่งพืชน้ำเค็มที่เกิดบนหาดเลนน้ำตื้นใต้ท้องทะเล ประกอบด้วยใบและเศษของใบ ซึ่งเป็นอาหารของปลา กุ้ง ปู และสัตว์อื่น หญ้าทะเลยังมีหน้าที่ดักและยึดตะกอนดิน ลดการกัดเซาะผิวดินใต้ท้องน้ำ กลุ่มหญ้าทะเลจะเกิดปกคลุมเป็นพื้นที่กว้างบริเวณไหล่ทวีปที่มีความลาดเทน้อย หญ้าทะเลมีหน้าที่รักษาความมั่นคงแข็งแรงของพื้นที่ชายฝั่งทะเล เป็นแนวกำบังคลื่น เป็นที่อยู่อาศัยของไข่และตัวอ่อน เป็นที่หลบภัย แหล่งอาศัย แหล่งอาหารที่สำคัญของปลา สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่อยู่ในทะเล เป็นที่ย่อยอินทรีย์สารและสารอาหารที่ละลายน้ำได้

3. ปากแม่น้ำและพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำ
          เป็นพื้นที่ชายฝั่งทะเลที่น้ำจืดและน้ำทะเลมาบรรจบกันมีการทับถมของตะกอนเกิดเป็นพื้นที่สามเหลี่ยม ปากแม่น้ำและหาดเลนเป็นแนวกำบังแรงลมและคลื่น เป็นที่ตั้งของป่าชายเลน และแหล่งหญ้าทะเล จึงมีความอุดมสมบูรณ์ และมีระบบนิเวศที่ซับซ้อน หน้าที่สำคัญของปากแม่น้ำและพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำจะเป็นแหล่งเพาะขยายพันธุ์ แหล่งอนุบาลและแหล่งอาหาร

4. ชายหาด
          เป็นสภาพภูมิประเทศที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาแบบพลวัตร (dynamic equilibrium) ทั้งจากการกัดเซาะและการสะสมของตะกอน หน้าที่ของชายหาดคือเป็นเขตแดนกั้นระหว่างทะเลกับแนวชายฝั่งทะเล เป็นที่อยู่อาศัยของพืชและสัตว์ทะเลชายฝั่ง เป็นแหล่งอาหารของนก ปลา และสัตว์ที่กรองอาหารออกจากทราย (filter-feeding consumer) เช่น ปู กุ้ง และหอย เป็นต้น

5. แนวปะการัง
          เป็นระบบนิเวศทางทะเลที่ซับซ้อนและมีความอุดมสมบูรณ์ที่สุดระบบหนึ่ง แนวปะการังเกิดขึ้นตามแนวชายฝั่งทะเลตื้นๆ ในเขตร้อน บริเวณไหล่ทวีปและรอบเกาะที่มีปริมาณของออกซิเจนในน้ำสูง น้ำใส อบอุ่น และปราศจากตะกอนที่แขวนลอยในน้ำ ตลอดจนปริมาณน้ำจืดที่ไหลลงสู่ทะเลและมลพิษต่างๆ ไม่มากเกินไป ปะการังเป็นกลุ่มของสัตว์ทะเลขนาดเล็กและแต่ละหน่วยที่มีชีวิตของปะการังจะมีพืชพวกสาหร่าย (algae) ซึ่งสามารถสังเคราะห์แสงได้ภายในเนื้อเยื่อของปะการังเอง โดยมีการอาศัยร่วมกันแบบพึ่งพา แนวปะการังประกอบโครงสร้างหินปูน (Calcium Carbonate) ที่สร้างขึ้นโดยปะการังเอง มีสัตว์จำนวนมากและหลากหลายชนิดที่อยู่ร่วมกัน โดยอาศัยแหล่งอาหารที่ได้จากผลผลิตขั้นปฐมภูมิในแนวปะการัง หน้าที่ของแนวปะการังจะช่วยกรองน้ำให้ไหลเวียนเป็นการรักษาคุณภาพน้ำในเขตชายฝั่งทะเล ลดแรงกระแทกของคลื่นต่อชายฝั่งจึงช่วยลดการกัดเซาะ ตลอดจนเป็นแหล่งผลิตทรายละเอียดสีขาวสำหรับชายหาด

องค์ความรู้ที่น่าสนใจ
  • ปะการังฟอกขาว
    ปะการังฟอกขาว เป็นสภาวะที่ปะการังสูญเสียสาหร่ายเซลล์เดียวที่อาศัยอยู่ภายในเนื้อเยื่อ ทำให้ปะการังอ่อนแอเพราะได้รับสารอาหารไม่เพียงพอแลปะการังอาจตายไปในที่สุดถ้าหากไม่สามารถทนต่อสภาวะนี้ได้
  • พื้นที่อนุรักษ์
    หมายถึง พื้นที่มีคุณค่าทางธรรมชาติ นิเวศ หรือวัฒนธรรมที่ควรจะอนุรักษ์ไว้สำหรับลูกหลานในอนาคต พื้นที่คุ้มครองถูกกำหนดขึ้นตามกฎหมายหรือกฎระเบียบอื่นๆ เพื่อให้เกิดการจัดการในรูปแบบต่างๆ เช่น อุทยานแห่งชาติ ป่าสงวน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า การจัดการของพื้นที่คุ้มครองจะมีความหลากหลาย ตั้งแต่พื้นที่ที่มีการจำกัดการเข้าถึงของประชาชนจนถึงพื้นที่ ที่ประชาชนสามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ได้ในระดับต่างกัน พื้นที่คุ้มครองครอบคลุมทั้งพื้นที่บนบกและในทะเล
  • ปะการังเทียม
    ปะการังเทียม
  • สมุทรศาสตร์
    สมุทรศาสตร์
  • พะยูน
    พะยูน
  • ปูเสฉวนบก
    ปูเสฉวนบก
  • ปลานกแก้ว
    ปลานกแก้ว
  • อาณาเขตทางทะเล
    ประเทศไทย มีอาณาเขตทางทะเล (maritime zone) ตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 กว่า 350,000 ตารางกิโลเมตร ซึ่งมากกว่า 2 ใน 3 ของอาณาเขตทางบก ที่มีอยู่ประมาณ 513,000 ตารางกิโลเมตร โดยมีความยาวของชายฝั่งทะเล ทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน รวมถึงช่องแคบมะละกาตอนเหนือ รวมความยาวชายฝั่งทะเลในประเทศไทยทั้งสิ้นกว่า 3,148.23 กิโลเมตร ครอบคลุม 23 จังหวัด
  • PMBC Research Bulletin
    PMBC Research Bulletin