ขนาด
หญ้าทะเล
ภาวะคุกคามแหล่งหญ้าทะเล

ปัจจุบันทรัพยากรชายฝั่งทะเลมีแนวโน้มเสื่อมโทรมลงมาก โดยระบบนิเวศหญ้าทะเลเป็นระบบนิเวศแรก ๆ ที่ได้รับกระทบจากกิจกรรมต่างๆและการพัฒนาชายฝั่งทะเลเช่นเดียวกับป่าชายเลนและแนวปะการังทั้งนี้ การเสื่อมโทรมของแหล่งหญ้าทะเลนั้นเกิดได้ทั้งจากปัจจัยทางธรรมชาติและปัจจัยจากสิ่งที่กระทำโดยมนุษย์ทั้งทางตรงและทางอ้อม

สภาพปัญหาและภาวะคุกคามต่อทรัพยากรหญ้าทะเล
          ความเสื่อมโทรมของแหล่งหญ้าทะเล มีสาเหตุที่สำคัญได้แก่
​          1) สาเหตุจากธรรมชาติ ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล ซึ่งหญ้าทะเลจะมีการเปลี่ยนแปลงในรอบปีค่อนข้างชัดเจน โดยหากเข้าสำรวจในพื้นที่ช่วงปลายฤดูร้อน หญ้าทะเลส่วนเหนือดินจะหายไปจากพื้นที่ เหลือแต่รากและส่วนใต้ดิน ส่วนของใบจะแตกยอดใหม่ในช่วงหมดมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และจะกลับมาเจริญเติบโตเต็มที่ในช่วงปลายฤดูมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากคลื่นลมมรสุมที่รุนแรง ทำให้มีการเคลื่อนย้ายของแนวสันทรายและตะกอนตามธรรมชาติทับถมแนวหญ้า
​          2) สาเหตุจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การพัฒนาบริเวณชายฝั่งทุกรูปแบบที่ทำให้มีตะกอนในน้ำทะเลมากขึ้น การขุดลอกร่องน้ำเดินเรือ รวมถึงการพัฒนาพื้นที่ในทะเลเพื่อรองรับการท่องเที่ยว การสร้างสะพาน มารีน่า ที่จอดเรือ ในอ่าวที่มีแหล่งหญ้าทะเล การปล่อยน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรม บ้านเรือนชุมชนขนาดใหญ่ใกล้ชายฝั่ง และจากนากุ้ง ทำให้คุณภาพน้ำทะเลเสื่อมโทรม

          จากแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของหญ้าทะเลในปี 2565 พบแหล่งหญ้าทะเลที่เสื่อมโทรมลง ซึ่งมีสัดส่วนไม่มาก (ร้อยละ 2) แต่ส่วนใหญ่ได้รับผลกระทบจากกิจกรรมต่าง ๆ ของมนุษย์ เช่น ในบางพื้นที่ของจังหวัดระนอง จังหวัดพังงา จังหวัดภูเก็ต จังหวัดกระบี่ จังหวัดตรัง และจังหวัดสตูล โดยกิจกรรมที่เป็นสาเหตุหลักที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อแหล่งหญ้าทะเล คือ การขุดลอกร่องน้ำ (ร้อยละ 66) รองลงมาคือ ตะกอนชายฝั่งจากการพัฒนาพื้นที่ (ร้อยละ 19) และสาเหตุจากการสัญจรทางเรือ ซึ่งแหล่งหญ้าทะเลหลายพื้นที่อยู่ใกล้หรือเป็นเส้นทางเข้าออกของเรือ ทั้งเรือประมงและเรือนำเที่ยว ทำให้ได้รับผลกระทบจากตะกอนที่ฟุ้งกระจายจากการเดินเรือ ทำให้เกิดการสูญเสียพื้นที่หญ้าทะเล คิดเป็นร้อยละ 15 (รูปที่ 1.14) โดยตะกอนที่ไหลชะลงทะเล หากมีปริมาณมากและต่อเนื่อง จะส่งผลให้น้ำทะเลมีความขุ่นตลอดเวลา ทำให้หญ้าทะเลฟื้นตัวได้ช้าลงจนอาจทำให้พื้นทะเลเปลี่ยนสภาพจนไม่เหมาะสมต่อเจริญของหญ้าทะเล 

แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของแหล่งหญ้าทะเลเมื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลพื้นทีศักยภาพเป็นแหล่งหญ้าทะเล และข้อมูลพื้นที่หญ้าทะเลปี 2564 พร้อมสภาพปัญหาและแนวทางการแก้ไขปัญหาในแต่ละพื้นที่ สรุป ณ ปี พ.ศ. 2565 

ความเสื่อมโทรมของแหล่งหญ้าทะเลจากปัจจัยจากธรรมชาติ

​          1) ภาวะโลกร้อน (Greenhouse effect) ภาวะโลกร้อนส่งผลให้อุณหภูมิเฉลี่ยของอากาศใกล้พื้นผิวโลกและน้ำในมหาสมุทรตั้งแต่ช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 เพิ่มสูงขึ้น ซึ่งการที่อุณหภูมิของโลกเพิ่มสูงขึ้นทำให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นด้วย โดยอุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงมากกว่าภาวะปกติของแหล่งหญ้าทะเลนั้นๆ จะมีผลต่อวงจรชีวิตของหญ้าทะเล มีผลต่อการเจริญเติบโต การออกดอกและเมล็ดของหญ้าทะเลอีกทั้งความเครียดจากอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้น ทำให้การกระจายตัวของหญ้าทะเลเปลี่ยนแปลง (Short and Neckles,1999) นอกจากนี้ การโผล่พ้นน้ำทะเลนานๆ อุณหภูมิและแสงแดดที่เพิ่มขึ้นทำให้หญ้าแห้งความร้อนมีผลทำให้หญ้าตายได้

​          2) ภัยธรรมชาติอื่นๆ เหตุการณ์สึนามิ เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2547 นั้นได้ส่งผลกระทบต่อแนวหญ้าทะเลในฝั่งทะเลอันดามันประมาณ 4 ตารางกิโลเมตร โดยแหล่งหญ้าทะเลที่ได้รับผลกระทบมากได้แก่ บริเวณบ้านทุ่งนางดำและด้านเหนือของเกาะพระทอง จังหวัดพังงา ในบางพื้นที่พบว่าตะกอนที่ถูกกวนให้ฟุ้งกระจายและพัดพาไปตามแรงคลื่นมีผลทำให้หญ้าทะเลช้ำและกลายเป็นสีน้ำตาลและใบเน่าตายไปในเวลา 2-3 สัปดาห์ถัดมาในขณะที่การฟื้นตัวของแหล่งหญ้าทะเลที่ได้รับผลกระทบดังกล่าวใช้เวลาประมาณ 2-3 เดือน นอกจากนี้ ความารุนแรงจากพายุต่างๆ ส่งผลกระทบต่อแหล่งหญ้าทะเลเช่นกัน เช่นพายุไซโคลนที่ทำให้หญ้าทะเลที่อ่าวเฮอร์วีในประเทศออสเตรเลียตายทั้งหมด (Preen and Marsh, 1995) หรือไต้ฝุ่นลินดาที่เกิดทางตอนใต้ของประเทศเวียดนามทำให้แหล่งหญ้าทะเลที่เกาะคอนเดาเสียหายและมีการเปลี่ยนแหล่งหญ้าทะเลในเวลาต่อมา (Hoa, 2001) ความเสื่อมโทรมของแหล่งหญ้าทะเลที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์

​          1. การเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นท้องทะเลต่างๆ เช่น การขุดลอกร่องน้ำเพื่อการเดินเรือ และการก่อสร้างท่าเรือ เป็นต้น ส่งผลให้พื้นที่หญ้าทะเลถูกทำลายโดยตรง

​          2. การพัฒนาชายฝั่งทะเลเช่นการก่อสร้างที่ก่อให้เกิดตะกอนชะล้างลงสู่ทะเล โดยตะกอนดังกล่าวจะปกคลุมใบหญ้าและปิดกั้นการสังเคราะห์แสงของหญ้าทะเล

​          3) การเดินเรือ และการสัญจรทางน้ำ ส่งผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อแหล่งหญ้าทะเล ทำให้ใบหญ้าทะเลถูกตัดขาด หน้าดินถูกคุ้ย เกิดการฟุ้งกระจายของตะกอนในน้ำ ซึ่งมีผลต่อการเจริญเติบโตของหญ้าทะเล

​          4) การทำประมงบางประเภท เช่น คราดหอย เรืออวนลากขนาดเล็ก เรืออวนรุน เรืออวนทับตลิ่งขนาดใหญ่ ที่ทำการประมงในแหล่งหญ้าทะเล ก่อให้เกิดความเสื่อมโทรมแก่แหล่งหญ้าทะเล และสัตว์ทะเล

​          5) น้ำเสียตามชายฝั่งทะเล เช่น การทำเหมืองแร่ ท่าเทียบเรือ สะพานปลา โรงงานอุตสาหกรรม ชุมชนบ้านเรือน และการทำนากุ้ง ทำให้เกิดสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของหญ้าทะเล

หญ้าทะเลที่ได้รับผลกระทบจากภัยธรรมชาติ
 

ปรับปรุงข้อมูล ณ วันที่ 30 พฤษภาคม 2567