ขนาด
ความหลากหลายชีวภาพ
พื้นที่นำเสนอมรดกโลกทะเลอันดามัน (2564)

          ปัจจุบันมีพื้นที่คุ้มครองทางทะเลไม่กี่แห่งที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ รวมถึงพื้นที่มรดกโลกทางทะเลที่เป็นทะเลเขตร้อนยังมีอยู่ค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับพื้นที่ทะเลเขตอบอุ่นและเขตขั้วโลก เพื่อที่จะเติมเต็มยุทธศาสตร์ในระดับโลกของคณะกรรมการมรดกโลกที่จะขับเคลื่อนให้มีตัวแทนของพื้นที่ที่สมดุลของบัญชีรายชื่อพื้นที่มรดกโลก จึงได้แนะนำให้ประเทศสมาชิก โดยความช่วยเหลือของ IUCN คณะกรรมการมรดกโลก องค์กรพัฒนาเอกชน นักวิทยาศาสตร์ และนักอนุรักษ์ เพิ่มความพยายามที่จะระบุและนำเสนอพื้นที่มรดกโลกทางทะเลที่มีศักยภาพและความโดดเด่นในระดับสากล โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ได้มีการระบุไว้ว่ายังไม่มีพื้นที่มรดกโลกทางทะเล ทั้งนี้ IUCN ได้วิเคราะห์ช่องว่างในระดับชีวภูมิศาสตร์ของโลกที่ควรมีพื้นที่มรดกโลกทางทะเล และได้ระบุพื้นที่ที่มีความสำคัญที่จะต้องมีการจัดทำเอกสารนำเสนอพื้นที่ที่เข้าเกณฑ์ความสมบูรณ์ครบถ้วนของพื้นที่ และมีศักยภาพในการคุ้มครองและการจัดการตามเกณฑ์ที่อนุสัญญากำหนด ซึ่งทะเลอันดามันเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับการวิเคราะห์ว่าเป็นพื้นที่ช่องว่างที่ยังไม่มีมรดกโลกทางทะเล อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ทางทะเลและชายฝั่งที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง และมีศักยภาพที่จะนำเสนอให้เป็นพื้นที่มรดกโลกทางทะเล ทั้งบริเวณทะเลลึกและทะเลใกล้ชายฝั่ง

          คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลกมีมติให้ส่งเอกสาร การนำเสนอพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน เพื่อขึ้นบัญชีรายชื่อเบื้องต้น (Tentative list) ต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบ ในการยื่นเอกสารบัญชีรายชื่อเบื้องต้นแหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันต่อคณะกรรมการมรดกโลกแหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน (Andaman Sea Nature Reserves) ครอบคลุมพื้นที่ในเขตนิเวศภูมิภาค ประกอบด้วย 1) นิเวศภูมิภาคป่าชายเลนและกลุ่มเกาะชายฝั่ง 2) นิเวศภูมิภาคหมู่เกาะทะเลลึก และ 3) นิเวศภูมิภาคชายหาดและป่าสันทรายชายฝั่ง ซึ่งประกอบด้วย อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระนองอุทยานแห่งชาติแหลมสน พื้นที่สงวนชีวมณฑลระนองและป่าชายเลน จังหวัดระนอง อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน อุทยานแห่งชาติเขาลำปี–หาดท้ายเหมือง จังหวัดพังงา และอุทยานแห่งชาติสิรินาถ (บางส่วน) จังหวัดภูเก็ต มีความเหมาะสมต่อการนำเสนอพื้นที่ขอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ ภายใต้หลักเกณฑ์ข้อที่ 7 9 และ 10 ดังนี้
          เกณฑ์ที่ 7 : ประกอบด้วยปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ไม่ธรรมดาหรือพื้นที่ที่มีความงดงามตามธรรมชาติอย่างพิเศษ และมีความสำคัญทางสุนทรียศาสตร์
          เกณฑ์ที่ 9 : เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของกระบวนการทางนิเวศวิทยาและชีววิทยาที่ยังดำเนินอยู่ที่สําคัญต่อวิวัฒนาการและพัฒนาการของระบบนิเวศบก ระบบนิเวศน้ำจืด ระบบนิเวศชายฝั่งและทะเลและต่อสังคมพืชและสังคมสัตว์
          เกณฑ์ที่ 10 : ประกอบด้วยแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติที่สำคัญที่สุด สําหรับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในแหล่งธรรมชาติ รวมทั้งแหล่งที่อยู่ที่มีการคุกคามต่อสิ่งมีชีวิตที่มีคุณค่าโดดเด่น อันเป็นสากลจากมุมมองทางด้านวิทยาศาสตร์หรือการอนุรักษ์
          พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน ล้วนมีความโดดเด่นในระดับโลก เช่น อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ มีความโดดเด่นในด้านระบบนิเวศปะการังน้ำตื้น อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน มีความโดดเด่นในด้านระบบนิเวศปะการังน้ำลึก นอกจากนี้ ความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศทะเลและชายฝั่งและสภาพภูมิทัศน์ที่โดดเด่นภายในนำเสนอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ยังมีความสำคัญต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนจำนวนมากที่ต้องพึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติ ดังนั้น พื้นที่ดังกล่าวจึงควรค่าต่อการสงวนรักษาไว้เพื่อให้เป็นมรดกของอนุชนรุ่นหลังสืบต่อไป

ที่ตั้ง ขอบเขตพื้นที่นำเสนอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก

 

เหตุผลที่สมควรได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก
          1. ความสอดคล้องกับเกณฑ์คุณค่า : ปัจจุบันยังมีพื้นที่คุ้มครองทางทะเลไม่กี่แห่งที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ นอกจากนี้พื้นที่มรดกโลกทางทะเลที่เป็นทะเลเขตร้อนยังมีอยู่ค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับพื้นที่ทะเลเขตอบอุ่นและเขตขั้วโลก เพื่อที่จะเติมเต็มยุทธศาสตร์ในระดับโลกของคณะกรรมการมรดกโลกที่จะขับเคลื่อนให้มีตัวแทนของพื้นที่ที่สมดุลของบัญชีรายชื่อพื้นที่มรดกโลก จึงได้แนะนำให้ประเทศสมาชิก โดยความช่วยเหลือของ IUCN คณะกรรมการมรดกโลก องค์กรพัฒนาเอกชน นักวิทยาศาสตร์ และนักอนุรักษ์ เพิ่มความพยายามที่จะระบุ และนำเสนอพื้นที่มรดกโลกทางทะเลที่มีศักยภาพและความโดดเด่นในระดับสากล โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ได้มีการระบุไว้ว่ายังไม่มีพื้นที่มรดกโลกทางทะเล ทั้งนี้ IUCN ได้วิเคราะห์ช่องว่างในระดับชีวภูมิศาสตร์ของโลกที่ควรมีพื้นที่มรดกโลกทางทะเล และได้ระบุพื้นที่ที่มีความสำคัญที่จะต้องมีการจัดทำเอกสารนำเสนอพื้นที่ที่เข้าเกณฑ์ความสมบูรณ์ครบถ้วนของพื้นที่ และมีศักยภาพในการคุ้มครองและการจัดการตามเกณฑ์ที่อนุสัญญากำหนด ซึ่งทะเลอันดามันเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับการวิเคราะห์ว่าเป็นพื้นที่ช่องว่างที่ยังไม่มีมรดกโลกทางทะเล พื้นที่นี้จัดว่าเป็นพื้นที่ทางทะเลและชายฝั่งที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง และมีศักยภาพที่จะนำเสนอให้เป็นพื้นที่มรดกโลกทางทะเล ทั้งบริเวณทะเลลึก และทะเลใกล้ชายฝั่ง

          แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันทางตอนบนของคาบสมุทรไทย 6 แห่ง เป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายพื้นที่คุ้มครองทางทะเล 16 แห่ง ทางฝั่งทะเลอันดามัน รวมถึงพื้นที่สงวนชีวมณฑล และป่าชายเลนจังหวัดระนอง ที่ถูกบริหารจัดการอย่างบูรณาการโดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นับว่าเป็นหนึ่งในสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติของโลก โดยที่แต่ละระบบนิเวศแสดงถึงความงามตามธรรมชาติที่หาที่เปรียบได้ยาก และเป็นตัวอย่างของกระบวนการทางชีวภูมิศาสตร์ที่ทำให้เกิดระบบนิเวศ และมีความอุดมสมบูรณ์อย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เมื่อรวมกันทั้งหมดเป็นเสมือนห้องเรียน และหนังสืออ้างอิงของโลกธรรมชาติที่มารวมอยู่ด้วยกันในขอบเขตของประเทศเพียงประเทศเดียว พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันเป็นผลรวมที่พิเศษโดดเด่นของลักษณะทางกายภาพ และตำแหน่งทางธรณีวิทยา ที่ทําให้เกิดเป็นมิประเทศที่ซับซ้อน และหลากหลายอย่างที่ไม่มีที่ใดเหมือน และก่อให้เกิดทั้งพื้นที่ขวางกั้น และพื้นที่เชื่อมโยง สําหรับสิ่งมีชีวิต และระบบนิเวศ เป็นส่วนย่อยแยกกระจายอยู่ในภูมิภาค และยังก่อให้เกิดเรื่องราวลักษณะเฉพาะของการมาบรรจบกันทางชีวภาพและทางชีวภูมิศาสตร์ การนำเสนอพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันทางตอนบนของคาบสมุทรไทย จะเป็นบันไดขั้นแรกที่นำไปสู่การนำเสนอพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันของคาบสมุทรไทยทั้ง 16 แห่ง ให้เป็นมรดกโลกต่อไปในอนาคต

เกณฑ์ที่สอดคล้องกับคุณสมบัติ :

     

เกณฑ์ที่ 7 : ประกอบด้วยปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ไม่ธรรมดาหรือพื้นที่ที่มีความงดงามตามธรรมชาติอย่างพิเศษและมีความสำคัญทางสุนทรียศาสตร์
          พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันตอนบนของคาบสมุทรไทยประกอบด้วยภูมิประเทศทางทะเลและชายฝั่งที่มีความหลากหลาย ตั้งแต่ภูมิประเทศที่ปกคลุมไปด้วยป่าดิบ และเกาะเขาโดดหินปูน (Inselbergs) ที่ราบน้ำขึ้นถึงปากแม่น้ำที่มีป่าชายเลนและหญ้าทะเลไปจนถึงหมู่เกาะเขาหินแกรนิตที่มีชายฝั่งล้อมรอบด้วยน้ำทะเลสีครามใสจากทะเลเปิดและแนวปะการังที่สมบูรณ์ พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน เป็นตัวแทนของพื้นที่ระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งที่เป็นองค์ประกอบหลักของชีวภูมิภาคอันดามันซึ่งแสดงภาพ การผสมผสานของธรรมชาติเขตร้อนตั้งแต่พื้นที่ชุ่มน้ำชายฝั่ง แนวหาดทรายระหว่างหัวแหลมผาชัน และแนวเกาะจำนวนมากที่เรียงรายเกือบตลอดชายฝั่งทะเลอันดามัน พื้นที่อุทยานแห่งชาติ 6 แห่ง ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของชุดพื้นที่นี้ เป็นแหล่งรวบรวมความหลากหลาย และความสวยงามของภูมิประเทศชายฝั่งทะเลที่โดดเด่นที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นี้

          ภูมิประเทศที่โดดเด่นสวยงามปกคลุมไปด้วยป่าดิบแล้งและดิบชื้นแบบมรสุมลงสู่พื้นที่ชุ่มน้ำชายฝั่ง ป่าชายเลนผืนใหญ่ หัวแหลมที่เป็นหินแกรนิตสลับกับหาดทรายยาว ที่มีเม็ดทรายที่มาจากแร่ควอตซ์ขาวสะอาด ล้อมรอบด้วยน้ำทะเลใส หมู่เกาะต่าง ๆ ล้อมรอบไปด้วยน้ำทะเลที่ใสสะอาดและแนวปะการังริมฝั่ง รวมทั้งป่าที่เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของชนิดพันธุ์หายาก ทั้งหมดนี้ทำให้ภูมิภาคนี้ดึงดูดนักท่องเที่ยวจำนวนมากจากทั่วโลกทุกปี

          พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันแสดงความสวยงามโดดเด่นตามธรรมชาติที่พิเศษและมีความสำคัญทางสุนทรียภาพในแบบต่าง ๆ กัน เช่น ความสวยงามของพรรณไม้ในป่าชายเลน และหมู่เกาะใกล้ชายฝั่งของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระนอง และอุทยานแห่งชาติแหลมสน ความงามของโลกใต้ทะเล แนวปะการัง กัลปังหา ปะการังอ่อน หินเรือใบและหาดทรายขาว ตามหมู่เกาะที่ห่างจากฝั่งของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ และอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน หาดทรายสีขาวยาวหลายกิโลเมตรของอุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมือง และอุทยานแห่งชาติสิรินาถ

เกณฑ์ที่ 9: เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของกระบวนการทางนิเวศวิทยาและชีววิทยาที่ยังดำเนินอยู่ ที่สำคัญต่อวิวัฒนาการและพัฒนาการของระบบนิเวศบก ระบบนิเวศน้ำจืด ระบบนิเวศชายฝั่งและทะเล และต่อสังคมพืชและสังคมสัตว์
          ชีวภูมิภาคของคาบสมุทรไทยทางฝั่งทะเลอันดามันแสดงถึงกระบวนการทางชีวภูมิศาสตร์ที่สำคัญธรณีวิทยาที่ซับซ้อนและการเปลี่ยนแปลงของบรรยากาศระหว่างทางเหนือและทางใต้ของแผ่นดินเชื่อมต่อคอคอดกระ ทําให้เกิดพื้นที่ขวางกั้นย่อย (A mosaic of barriers) ของการย้ายถิ่นที่อยู่หรือการหลบเลี่ยงสภาพบรรยากาศของสิ่งมีชีวิตบริเวณพื้นที่ขวางกั้นย่อยเหล่านี้จึงกลายเป็นแนวขอบเขตการกระจายพันธุ์ของสัตว์และพืชที่มีความสำคัญทางชีวภูมิศาสตร์ และมีอิทธิพลต่อรูปแบบการกระจายชนิดพันธุ์ทั้งทางพฤกษศาสตร์ และสัตวศาสตร์

          ภูมิประเทศซับซ้อนที่อัดรวมกันอยู่และบทบาทในการเป็นสะพานเชื่อมต่อระหว่างสิ่งมีชีวิตทางเหนือและทางใต้มาตั้งแต่ในอดีตนี้ ทําให้คาบสมุทรไทยตอนบนเป็นหนึ่งในพื้นที่จุดเปลี่ยน (Vicariance points) ที่สำคัญอย่างยิ่งในเอเชีย บทบาทในการเป็นสะพานเชื่อมต่อและเป็นจุดเปลี่ยนแสดงให้เห็นชัดเจนในพรรณพืชของหาดท้ายเหมือง ในอุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมืองที่มีการผสมกันระหว่างสายพันทางเหนือและทางใต้ รวมทั้งขอบเขตการกระจายพันธุ์ขึ้นมาเหนือสุดของพืชสายพันธุ์ในคาบสมุทรมาเลย์

          เกาะจำนวนมากภายในพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันไม่ได้ถูกใช้เป็นที่ตั้งถิ่นฐานถาวรและยังคงสภาพดั้งเดิมอยู่ เกาะต่าง ๆ เหล่านี้ทำให้เข้าใจถึงชีวภูมิศาสตร์ของเกาะ (Island biogeography) และอัตราการเกิดสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ นอกจากนั้นยังมีรายงานการสำรวจพบค้างคาวชนิดใหม่ของโลกบริเวณหมู่เกาะสุรินทร์และหมู่เกาะสิมิลัน ซึ่งเป็นชนิดที่มีสายพันธุ์ใกล้ชิดกับค้างคาวชนิดที่เป็นพันธุ์เฉพาะถิ่นของคาบสมุทรไทย

          ระบบนิเวศทางทะเลที่เป็นองค์ประกอบของชีวภูมิภาคอันดามันแห่งประเทศไทยนี้ เป็นตัวอย่างโดดเด่นของความสัมพันธ์เชื่อมโยงของกระบวนการทางนิเวศวิทยาและชีววิทยาที่ยังดำเนินอยู่ กระบวนการทางนิเวศวิทยาและชีววิทยาที่โดดเด่นเหล่านี้ทํางานร่วมกันก่อให้เกิดเป็นห้องเรียนทางธรรมชาติ พื้นที่นำเสนอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก มีความต่อเนื่องของระบบนิเวศตั้งแต่ผืนป่าบก ลงมายังพื้นที่ชายฝั่งน้ำขึ้นถึงและลงสู่ทะเลชายฝั่ง และทะเลนอกฝั่ง สนับสนุนความสัมพันธ์เชื่อมโยงต่อเนื่องของระบบนิเวศชายฝั่งทะเลที่ครบถ้วน มีการศึกษาพบว่าประชากรเต่าตนุที่ขึ้นวางไข่บนเกาะหูยงในอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลันนั้น หลังจากวางไข่แล้วแม่เต่า ร้อยละ 80 จะเดินทางไปหากินอยู่ที่หมู่เกาะอันดามันในมหาสมุทรอินเดีย และอีกร้อยละ 20 หากินอยู่บริเวณชายฝั่งทะเลอันดามัน ซึ่งแสดงถึงความสัมพันธ์เชื่อมโยงของระบบนิเวศชายฝั่งและระบบนิเวศในเขตทะเลลึกอย่างชัดเจน

          ระบบนิเวศป่าชายเลนและกลุ่มเกาะชายฝั่งของจังหวัดระนอง มีป่าชายเลนในพื้นที่อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระนองที่เป็นป่าดั้งเดิมของสังคมพืชกลุ่มแสม ลำแพน ความสำคัญของป่าชายเลนเก่าแก่ดั้งเดิมหรือป่าแบบปฐมภูมิ (Primary forest) คือมีความเป็นธรรมชาติที่แท้จริง มีพรรณไม้ขนาด และอายุต่าง ๆ กันมีความหลากหลายทางชีวภาพ และสังคมพืชชั้นล่างและระดับเรือนยอดซึ่งหาได้ยากในบริเวณอื่น บริเวณชายฝั่งทะเลของนิเวศภูมิภาคนี้ยังมีแนวหญ้าทะเลริมชายฝั่งทะเลน้ำตื้นกระจายอยู่หลายบริเวณ มีบทบาทเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำวัยอ่อนร่วมกับระบบนิเวศป่าชายเลนของสัตว์ทะเลจำนวนมาก โดยเฉพาะสัตว์ในแนวปะการังในบริเวณกลุ่มเกาะริมชายฝั่งบริเวณใกล้เคียง ในเขตอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระนอง และหมู่เกาะริมชายฝั่งในเขตอุทยานแห่งชาติแหลมสน เป็นความเชื่อมโยงของระบบนิเวศตั้งแต่ชะวากทะเล ป่าชายเลนหญ้าทะเล และแนวปะการัง เกิดเป็นความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศชายฝั่งทะเลที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง ลักษณะของระบบนิเวศชายฝั่งปากแม่น้ำ ป่าชายเลน ลักษณะนี้เคยเป็นระบบนิเวศหลักที่พบได้ทั่วไปของหมู่เกาะในแถบอินโดมาเลย์ และปากแม่น้ำอิระวดีของสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์ แต่ในปัจจุบันป่าชายเลนส่วนใหญ่ถูกรบกวนและทำลายจนเสียสมดุลธรรมชาติไป ป่าชายเลนของจังหวัดระนองนี้จึงเป็นพื้นที่ป่าชายเลนดั้งเดิมที่ไม่ถูกรบกวนผืนใหญ่ผืนสุดท้ายที่คงเหลืออยู่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นแหล่งเก็บรวบรวมความหลากหลายทางชีวภาพที่ไม่มีที่ใดเหมือน

เกณฑ์ที่ 10 : ประกอบด้วยแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติที่สําคัญที่สุด สําหรับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในแหล่งธรรมชาติ รวมทั้งแหล่งที่อยู่ที่มีการคุกคามต่อสิ่งมีชีวิตที่มีคุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล จากมุมมองทางด้านวิทยาศาสตร์หรือการอนุรักษ์
          พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันประกอบไปด้วยแหล่งที่อยู่อาศัยหลบภัยของสิ่งมีชีวิตซึ่งถูกคุกคามอย่างมากในพื้นที่อื่น มีทั้งระบบนิเวศที่เป็นป่าดิบ เขาหินปูน ลําน้ำ ป่าชายเลน พื้นที่ชุ่มน้ำและทะเล โดยมีชนิดพันธุ์สําคัญที่พบ ได้แก่ ลิ่นชวา (Manis javanica) ชะนีมือขาว (Hylobates lar) เสือปลา (Prionailurus viverrinus) นางอายหรือลิงลม (Nycticebus coucang) ลิงกัง (Macaca nemestrina) ลิงเสน (Macaca arctoides) นากใหญ่ขนเรียบ (Lutrogale perspicillata) หมีขอหรือบินตุรง (Arctictis binturong) ค้างคาวมงกุฎเลียน (Rhinolophus robinsoni) ค่างดํา (Presbytis femoralis) ค่างแว่นถิ่นใต้ (Trachypithecus obscurus) ค่างหงอก (Trachypithecus cristatus) และพญากระรอกดํา (Ratufa bicolor)

          ชนิดนกสําคัญที่มีสถานภาพทางการอนุรักษ์ เช่น นกยางจีน (Egretta eulophotes) นกหัวโตมลายู (Charadrius peronii) นกจาบปีกอ่อนอกเหลือง (Emberiza aureola) และนกแต้วแล้วป่าโกงกาง (Pitta megarhyncha) นกอีก๋อยใหญ่ (Numenius arquata) นกชาปีไหน (Caloenas nicobarica) นกกระสาใหญ่ (Ardea sumatrana) นกลุมพูแดง (Columba punicea) นกนางนวลแกลบธรรมดา (Sterna hirundo) นกนางนวลแกลบหงอนใหญ่ (Sterna bergii) นกจับแมลงดําอกสีส้ม (Ficedula mugimaki) นกออก (Haliaeetus leucogaster) นกยางลายเสือ (Gorsachius melanolophus) และเหยี่ยวฮอบบี้ (Falco severus) บริเวณท้องทะเลเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ทะเลหายาก เช่น กระเบนราหู (Manta birostris) วาฬหัวทุย (Physeter macrocephalus) วาฬเพชรฆาต (Orcinus orca) วาฬเพชรฆาตดํา (Pseudorca crassidens) โลมากระโดด (Stenella longirostris) โลมาลายแถบ (Stenella coeruleoalba) พะยูน (Dugong dugon) พบเต่าทะเลถึง 4 ชนิด ได้แก่ เต่ามะเฟือง (Dermochelys coriacea) เต่ากระ (Eretmochelys imbricata) เต่าตนุ (Chelonia mydas) และเต่าหญ้า (Lepidochelys olivacea)           สังคมพืชที่พบในเขตอนุรักษ์นี้ ได้แก่ สังคมป่าดิบแล้ง สังคมพืชชายหาด และสังคมพืชบนหินแกรนิต มีรายงานพันธุ์ไม้น่าสนใจและหายากที่พบในเขตอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน คือ งวงช้างทะเล (Argusia argentia (L. f.) Heine) หมันทะเล (Cordia subcordata Lam.) วงศ์ Boraginaceae ซึ่งอยู่ในบัญชีรายชื่อพรรณไม้หายากของไทย หาดท้ายเหมืองเป็นแหล่งวางไข่ของสัตว์ที่มีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างเต่ามะเฟือง แหล่งสุดท้ายบนชายฝั่งแผ่นดินใหญ่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของมหาสมุทรอินเดีย และอาจจะเป็นหาดสุดท้ายบนแผ่นดินใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ยังเหลืออยู่สําหรับเต่ามะเฟืองด้วย

          2. คุณค่าความโดดเด่นอันเป็นสากลของพื้นที่
          พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน ซึ่งเมื่อรวมเข้าด้วยกันนับว่าเป็นหนึ่งในสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติของโลก ขณะที่แต่ละพื้นที่อนุรักษ์ซึ่งเป็นตัวแทนของการอนุรักษ์ระบบนิเวศที่สำคัญของแต่ละนิเวศภูมิภาคก็แสดงถึงความงามตามธรรมชาติที่หาที่เปรียบได้ยาก และเป็นตัวอย่างของกระบวนการทางชีวภูมิศาสตร์ที่ทำให้เกิดระบบนิเวศและมีสภาพอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เมื่อรวมกันทั้งหมดเป็นเสมือนห้องเรียนและหนังสืออ้างอิงของโลกธรรมชาติที่มารวมอยู่ด้วยกันในระยะห่างเส้นละติจูดเพียง 2 องศา และอยู่ในขอบเขตของประเทศเพียงประเทศเดียว พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันเป็นผลรวมที่พิเศษโดดเด่นของลักษณะทางกายภาพและตำแหน่งทางธรณีวิทยาที่ทำให้เกิดเป็นภูมิประเทศที่ซับซ้อนและหลากหลายอย่างที่ไม่มีที่ใดเหมือนและก่อให้เกิดทั้งพื้นที่ขวางกั้น (Barriers) และพื้นที่เชื่อมโยง (Corridors) สําหรับสิ่งมีชีวิตและระบบนิเวศ เป็นส่วนย่อยแยกกระจายอยู่ในภูมิภาค และยังก่อให้เกิดเรื่องราวลักษณะเฉพาะของการมาบรรจบกัน
ทางชีวภาพและทางชีวภูมิศาสตร์

          - สะพานเชื่อมระหว่างสายพันธุ์สิ่งมีชีวิต
          แผ่นดินเชื่อมต่อคอคอดกระเป็นพื้นแผ่นดินแนวเชื่อมแคบ ๆ ระหว่างสายพันธุ์สิ่งมีชีวิตที่แตกต่างกัน 2 สายพันธุ์ ลักษณะเดียวกับแผ่นดินเชื่อมต่อคอคอดปานามา คาบสมุทรไทยเป็นสะพานระหว่างขอบเขตภูมิศาสตร์บรรพกาลใหญ่ที่สำคัญ 2 เขต คือ เขตอินโดจีนและเขตซุนดามาเกือบตลอดระยะเวลาในช่วงมหายุคซีโนโซอิก (Cenozoic Age) ในปัจจุบันแผ่นดินเชื่อมต่อคอคอดของไทยยังคงเป็นทั้งบริเวณที่เชื่อมต่อหลักและบริเวณคอขวดหลักสำหรับการแลกเปลี่ยนสายพันธุ์สิ่งมีชีวิตระหว่างเอเชียและซุนดา ทําให้คาบสมุทรไทยมีลักษณะทางชีวภูมิศาสตร์ที่ซับซ้อนของการกระจายพันธุ์ และเป็นศูนย์รวมของขอบเขตการกระจายพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตมากกว่าบริเวณอื่นใดในโลก เขตการกระจายพันธุ์พืชและสัตว์ทางชีวภูมิศาสตร์ที่สำคัญต่างมาสิ้นสุดและซ้อนเหลื่อมกันในบริเวณนี้ ทำให้คาบสมุทรไทยเป็นจุดเปลี่ยนแปลงที่สำคัญมากในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สิ่งเหล่านี้เป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ภูมิภาคนี้เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตจำนวนมากของประเทศไทย ในขณะที่พื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันนั้น มีรายงานพบพรรณพืชอย่างน้อย 1,018 ชนิด สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 139 ชนิด สัตว์สะเทินน้ําสะเทินบกและสัตว์เลื้อยคลาน 149 ชนิด นก 453 ชนิด

          - การเปลี่ยนแปลงทางภูมิประเทศและภูมิอากาศ
          ภูมิประเทศชายฝั่งของคาบสมุทรประเทศไทยมีสภาพแวดล้อมหลากหลายมาก ลักษณะทางธรณีวิทยาที่ซับซ้อนบวกกับจุดเปลี่ยนอย่างฉับพลันของสภาพอากาศในช่วงระยะละติจูดเพียงสั้น ๆ นี้ ทำให้เกิดการแยกกระจายของแหล่งที่อยู่อาศัย และเกิดสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น ความหลากหลายนี้แสดงให้เห็นชัดเจนในความเฉพาะถิ่นของสังคมสิ่งมีชีวิตบนบก ซึ่งเกี่ยวข้องกับการแบ่งแยกทางธรณีวิทยาและเขตการเปลี่ยนแปลงทางภูมิอากาศตามแนวความยาวแผ่นดินเชื่อมต่อคอคอดไทยซึ่งทำให้เกิดนิเวศภูมิภาคที่แตกต่างกัน การบรรจบรวมกันของเรื่องราวทางชีวภูมิศาสตร์ในชีวภูมิภาคอันดามันเป็นพื้นฐานในการอธิบายลักษณะการกระจายพันธุ์ และขอบเขตการกระจายพันธุ์ของพืชและสัตว์ในบริเวณที่มีความสำคัญอย่างมากต่อความหลากหลายทางชีวภาพของโลก

          - การบรรจบกันของสองมหาสมุทร
          ท้องทะเลในบริเวณชายฝั่งอันดามัน มีระบบนิเวศที่จัดว่าเป็นหนึ่งในระบบนิเวศที่มีความชุกชุมและความหลากหลายมากที่สุดในโลก ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตในทะเลบริเวณนี้เป็นผลมาจากการผสมผสานกันของสิ่งมีชีวิตจากมหาสมุทรอินเดียทางเหนือ และมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกหรืออินโดนีเซีย บริเวณนี้เป็นเพียงแห่งเดียวในโลกที่สิ่งมีชีวิตที่แตกต่างกันจากมหาสมุทรเขตร้อน 2 เขต ผสมผสานกันเองตามธรรมชาติ น้ำทะเลจากมหาสมุทรรอบเกาะนอกฝั่งเป็นแหล่งที่อยู่ของสังคมแนวปะการังที่หลากหลายจึงเป็นแหล่งอาศัยหากินของสัตว์ทะเลจำนวนมากรวมทั้งสัตว์ทะเลหายากอย่างเต่าทะเลและฉลามวาฬ ขณะที่ทะเลบริเวณชายฝั่งรอบภูมิประเทศคาสต์หินปูนเป็นแหล่งหญ้าทะเลขนาดใหญ่ที่เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของประชากรพะยูนอันดามัน สันทรายชายหาดยาวเป็นแหล่งวางไข่ของเต่าทะเล ชายหาดท้ายเหมืองเป็นแหล่งวางไข่ของเต่ามะเฟืองที่เหลืออยู่เพียงแห่งเดียวบนฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือของมหาสมุทรอินเดีย

          - ความผสมผสานสอดคล้องร่วมกันของนิเวศภูมิภาค
          ในการประชุมเรื่องมรดกโลกทางความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเลที่ IUCN (International Union of Conservation of Nature and Natural Resources) เป็นองค์กรสนับสนุนจัดขึ้นที่ฮานอยเมื่อปี พ.ศ. 2545 ได้จัดลำดับหมู่เกาะสุรินทร์ซึ่งเป็นพื้นที่หนึ่งของเขตนิเวศภูมิภาคหมู่เกาะทะเลลึกตอนบน อยู่ในลำดับที่สองของพื้นที่ที่มีศักยภาพที่จะขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก (พื้นที่ที่มีองค์ประกอบสําคัญของคุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล) ซึ่งในครั้งนั้นเรื่องราวที่ใหญ่กว่าของนิเวศภูมิภาคที่กล่าวมาในเอกสารนี้ยังไม่เป็นที่ทราบของผู้เข้าร่วมประชุม มิฉะนั้นแล้ว ชีวภูมิภาคอันดามันแห่งประเทศไทยน่าจะได้รับการจัดอันดับให้เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญลำดับแรก ที่ต้องมีการเพิ่มมาตรการการอนุรักษ์อย่างแน่นอน ทั้งนี้เนื่องจากนักวิจัยทั้งชาวไทยและต่างชาติ ได้ศึกษาค้นคว้าข้อมูลในเชิงลึกมากขึ้นเกี่ยวกับโลกธรรมชาติของภูมิภาคนี้ต่อมาราว 20 ปี ทำให้คุณค่าอันโดดเด่นของภูมิภาคนี้ได้เริ่มปรากฏชัดเจนมากขึ้น ในแต่ละนิเวศภูมิภาคเองก็แสดงองค์ประกอบที่แตกต่างกันออกไป เชื่อมโยงผสมผสานสอดคล้องกันเป็น ชีวภูมิภาคอันดามัน ไม่ได้เป็นเพียงการรวบจุดเด่นของแต่นิเวศภูมิภาคที่ไม่มีความเชื่อมโยงกัน เช่น แม้ว่านิเวศภูมิภาคหมู่เกาะทะเลลึกตอนบน (พื้นที่อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ และอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน) จะมีความโดดเด่นในตัวเองอยู่แล้ว โดยมีทั้งความสวยงามและหลากหลายทางชีวภาพทางทะเลสูงมาก และเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย หาอาหารและวางไข่ของสัตว์ทะเลหายากขนาดใหญ่ ทั้งเต่าทะเลและวาฬหลายชนิด แต่เมื่อมองภาพรวมทั้งหมดร่วมกับนิเวศภูมิภาคในบริเวณใกล้เคียงกัน ทำให้เกิดคุณค่าของความเป็นองค์รวมของทั้งระบบที่มีความยิ่งใหญ่กว่าเป็นเพียงแค่การนำคุณค่าของแต่ละนิเวศภูมิภาคมารวมกัน กล่าวคือคุณค่าในการเป็นเขตการเปลี่ยนแปลงทางชีวภูมิศาสตร์ทางทะเลของสิ่งมีชีวิตทางทะเลเขตร้อนที่ไม่สามารถพบได้ในที่แห่งใดในโลก

          - ทรัพยากรที่มทีลักษณะเฉพาะพิเศษ
          ชีวภูมิภาคอันดามันแห่งประเทศไทยแสดงถึงชุดกระบวนการทางนิเวศวิทยาที่มีลักษณะเฉพาะและรูปแบบนิเวศที่ได้สูญหายไปจากบริเวณอื่น มีตัวอย่างของการแบ่งแยกระหว่างประชากรทางเหนือและทางใต้ แม้ในสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกันภายในภูมิภาคนี้ มีกระบวนการเกิดสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ (Speciation) ปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจน ไม่มีบริเวณใดที่แสดงถึงอิทธิพลจากอดีตและชีวภูมิศาสตร์ปัจจุบันซ้อนเหลื่อมกันอย่างหนาแน่นเท่าในคาบสมุทรไทย นอกจากนั้นภูมิภาคนี้ยังเป็นเพียงแห่งเดียวที่ความเชื่อมต่อทางชีวภาพนี้เกิดขึ้นภายในขอบเขตประเทศเดียวทำให้เกิดความต่อเนื่องของการจัดการและการอนุรักษ์ แผ่นดินเชื่อมต่อคอคอดของไทยเป็นองค์ประกอบสำคัญของประวัติศาสตร์ทางธรณีวิทยาและชีววิทยาของโลก และเป็นองค์ประกอบหลักของเรื่องราวทางชีวภูมิศาสตร์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คาบสมุทรไทยมีตำแหน่งของพื้นที่บนผิวโลกคงที่ไม่เปลี่ยนแปลงในช่วงหลายล้านปี ซึ่งหมายความว่ารูปแบบทางชีวภูมิศาสตร์ตามแนวละติจูดได้ถูกบันทึกไว้ในธรรมชาติ เนื่องจากประวัติศาสตร์ของภูมิภาคและความสำคัญทางชีวภูมิศาสตร์เหล่านี้ ทำให้แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันมีคุณค่าโดดเด่นทางวิทยาศาสตร์และชีววิทยาในระดับโลก

          ทั้งนี้ ตามมติที่ประชุมคณะรัฐมนตรีนอกสถานที่ (ครม.สัญจร) ที่จังหวัดกระบี่ ได้พิจารณาเห็นชอบให้นำเสนอพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันเป็นแหล่งมรดกโลกทางธรรมชาติ เข้าสู่บัญชีรายชื่อเบื้องต้น (Tentative List) ของศูนย์มรดกโลก ตามที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้นำเสนอ เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2564 ที่ผ่านมานั้น พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะประธานคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก ได้ลงนามในหนังสือถึงผู้อำนวยการศูนย์มรดกโลก แจ้งความประสงค์ของประเทศไทยที่จะนำเสนอพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน เข้าสู่บัญชีรายชื่อเบื้องต้นของศูนย์มรดกโลก ซึ่งเป็นไปตามกรอบอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก และแนวทางการอนุวัตตามอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก ก่อนที่สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้จัดส่งเอกสารให้ศูนย์มรดกโลก และเว็บไซต์ของ ศูนย์มรดกโลก องค์การยูเนสโก ได้เผยแพร่บัญชีรายชื่อเบื้องต้น (Tentative List) ของประเทศไทย เพื่อเสนอขอขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกทางธรรมชาติ เป็นที่เรียบร้อยแล้ว หลังจากนี้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะได้ดำเนินการตามขั้นตอนการขอขึ้นทะเบียนมรดกโลก ตามข้อกำหนดและหลักเกณฑ์ของคณะกรรมการมรดกโลกต่อไป

ปรับปรุงข้อมูล ณ วันที่ 25 กรกฎาคม 2566