ขนาด
ป่าชายเลน
สถานภาพทรัพยากรป่าชายเลน ปี พ.ศ. 2565

ทรัพยากรป่าชายเลน
         พื้นที่ป่าชายเลนในความรับผิดชอบของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ในพื้นที่ 24 จังหวัด ชายฝั่งทะเล (จากการแปลภาพถ่ายดาวเทียมด้วยความละเอียดสูง ปี 2563) เป็นพื้นที่ป่าชายเลนคงสภาพ จำนวน 1.73 ล้านไร่ พบมากที่สุดบริเวณชายฝั่งอันดามันตอนล่าง ประมาณ 712,561.22 ไร่ รองลงมา พบบริเวณชายฝั่งอันดามันตอนบน และภาคตะวันออก 460,180.47 ไร่ และ 222,461 ไร่

ข้อมูลแนวโน้ม 10 ปี (ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2556 – 2565)
         การวิเคราะห์ข้อมูลพื้นที่ป่าชายเลน ได้ดำเนินการแปลภาพถ่ายดาวเทียมในครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2504 เฉพาะพื้นที่ป่าสัมปทาน ต่อมาได้มีการวิเคราะห์ข้อมูลพื้นที่ป่าชายเลนประเทศไทย โดยการแปลภาพถ่ายดาวเทียมในปี พ.ศ. 2518, 2522, 2529, 2532, 2534, 2536, 2539, 2543, 2547, 2552, 2557, 2560, 2561 และ 2563 ซึ่งข้อมูลแนวโน้มสภาพป่าชายเลนตลอดระยะเวลา 10 ปี จะอ้างอิงจากข้อมูลพื้นที่ป่าชายเลนประเทศไทยที่ได้มีการแปลภาพถ่ายทางอากาศไว้ เมื่อ ปี พ.ศ. 2557, 2560 – 2561 และ 2563 โดยพื้นที่ป่าชายเลนในประเทศไทยพบกระจายตัวอยู่ในพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก ภาคกลาง และภาคใต้ รวม 24 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดตราด จังหวัดจันทบุรี จังหวัดระยอง จังหวัดชลบุรี จังหวัดฉะเชิงเทรา จังหวัดสมุทรปราการ กรุงเทพมหานคร จังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสงคราม จังหวัดเพชรบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดชุมพร จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดพัทลุง จังหวัดสงขลา จังหวัดปัตตานี จังหวัดระนอง จังหวัดพังงา จังหวัดภูเก็ต จังหวัดกระบี่ จังหวัดตรัง และจังหวัดสตูล จังหวัดที่มีพื้นที่ป่าชายเลนมากที่สุด คือ จังหวัดพังงา จังหวัดสตูล และจังหวัดกระบี่ ตามลำดับ ซึ่งในปัจจุบัน (อ้างอิงข้อมูลปี พ.ศ. 2563) มีพื้นที่ป่าชายเลนคงสภาพเพิ่มขึ้นจากปี พ.ศ. 2557 ถึง 202,435.26 ไร่ (รูปที่ 1.28 และตารางที่ 1.5) โดยสาเหตุที่พื้นที่ป่าชายเลนเพิ่มขึ้นในทุก ๆ ปี เนื่องจากรัฐได้มีมาตรการการป้องกันการบุกรุกทำลายป่า การดำเนินการทวงคืนผืนป่าจากผู้บุกรุกเพื่อนำพื้นที่กลับมาปลูกฟื้นฟู รวมถึงการรณรงค์ สนับสนุนปลูกจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการปลูก ฟื้นฟูป่าชายเลน การปลูกต้นไม้ในวันสำคัญต่าง ๆ จึงทำให้พื้นที่ป่าชายเลนเพิ่มขึ้นและสมบูรณ์

การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าชายเลนประเทศไทยระหว่างปี 2557 – 2563

การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ที่มีสภาพป่าชายเลนประเทศไทยระหว่างปี พ.ศ. 2504 – 2563 (หน่วย : ไร่)

          - ปี พ.ศ. 2504 พื้นที่ป่าสัมปทาน
          - ปี พ.ศ. 2518 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 1 มาตราส่วน 1: 250,000 ดำเนินการ โดยสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
          - ปี พ.ศ. 2522 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 2 มาตราส่วน 1: 250,000 ดำเนินการ โดยกรมป่าไม้ ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
          - ปี พ.ศ. 2529 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 3 มาตราส่วน 1: 250,000 ดำเนินการ โดยกรมป่าไม้ - ปี พ.ศ. 2532 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 5 และดาวเทียม SPOT ดำเนินการ โดยกรมป่าไม้
          - ปี พ.ศ. 2534 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 4 และ 5 มาตราส่วน 1: 250,000 ดำเนินการ โดยสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
          - ปี พ.ศ. 2536 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 5 มาตราส่วน 1: 50,000 ดำเนินการ โดยกรมป่าไม้ โดยได้รับการสนับสนุนภาพดาวเทียมและเงินอุดหนุนบางส่วนจากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
          - ปี พ.ศ. 2539 และปี พ.ศ. 2543 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 5 มาตราส่วน 1: 50,000 ดำเนินการ โดยกรมป่าไม้
          - ปี พ.ศ. 2547 และปี พ.ศ. 2552 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 5 มาตราส่วน 1: 50,000 ดำเนินการ โดยกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
          - ปี พ.ศ. 2557 แปลจากภาพดาวเทียม Landsat 8 มาตราส่วน 1: 50,000 ดำเนินการ โดยกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
          - ปี พ.ศ. 2560-2561 แปลจากภาพดาวเทียม Sentinel-2 และ Landsat 8 มาตราส่วน 1: 50,000 ดำเนินการ โดยกรมป่าไม้ ร่วมกับศูนย์วิจัยป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
          - ปี พ.ศ. 2563 แปลจากภาพดาวเทียม Theos มาตราส่วน 1: 10,000 ดำเนินการ โดยกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ร่วมกับสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน)

การจำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ป่าชายเลน
        ข้อมูลการจำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ป่าชายเลน ท้องที่ 24 จังหวัดชายฝั่งทะเล ปี พ.ศ. 2563 ที่ได้ดำเนินการวิเคราะห์ข้อมูลร่วมกันระหว่างกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งกับสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (GISTDA) โดยจำแนกรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินออกเป็น 13 ประเภทโดยพบว่าที่ดินป่าชายเลนมีเนื้อที่รวม 3,041,733.25 ไร่ จำแนกเป็นพื้นที่ป่าชายเลนคงสภาพ เนื้อที่ 1,737,019.90 ไร่ ป่าชายหาด ป่าพรุ ป่าบนที่เนิน และระบบนิเวศไม้พื้นล่าง เนื้อที่ 217,962.39 ไร่ พื้นที่เลนงอก/หาดเลน หาดทราย เนื้อที่ 84,729.06 ไร่ แม่น้ำ คูแพรก ขุมเหมืองและทะเล เนื้อที่ 179,024.60 ไร่ ส่วนที่เหลือได้เปลี่ยนสภาพเป็นการใช้ประโยชน์รูปแบบต่าง ๆ ได้แก่ พื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ พื้นที่นาเกลือ เกษตรกรรม เมือง/สิ่งก่อสร้าง และท่าเทียบเรือ รวมเนื้อที่ 822,997.30 ไร่ รายละเอียด

การจำแนกเขตการใช้ประโยชน์พื้นที่ป่าชายเลน ปี พ.ศ. 2563

         เมื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินป่าชายเลนเปรียบเทียบปี พ.ศ. 2557 และ พ.ศ.2563 พบว่าพื้นที่ป่าชายเลนเพิ่มขึ้นประมาณ 202,436 ไร่ หรือคิดเป็นอัตราการเพิ่มขึ้นเฉลี่ยรายปี เท่ากับ 28,919 ไร่ ป่าพรุ มีพื้นที่เพิ่มขึ้นประมาณ 16,217 ไร่ ป่าชายหาด มีพื้นที่เพิ่มขึ้น 23,461 ไร่ สำหรับเลนงอก/หาดเลน มีพื้นที่เพิ่มขึ้น ประมาณ 36,258 ไร่ พื้นที่ที่มีการเปลี่ยนแปลงสภาพทำประโยชน์เป็นพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ นาเกลือ เกษตรกรรม เมือง/สิ่งก่อสร้าง และท่าเทียบเรือ พบว่ามีการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ลดลง ประมาณ 215,467 ไร่ สำหรับรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เพิ่มขึ้นจากปี พ.ศ. 2557 ได้แก่ พื้นที่เมือง/สิ่งก่อสร้าง และท่าเทียบเรือ

ข้อมูลการจำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ป่าชายเลน ปี พ.ศ. 2563

 

ปรับปรุงข้อมูล ณ วันที่ 27 พฤษภาคม 2567