หาดในประเทศไทย สารสนเทศ ทช. ระบบฐานข้อมูลกลางและมาตรฐานข้อมูลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

ธรรมชาติของชายหาด

ที่มาของชายหาด เกิดจากการสะสม พัดพา เคลื่อนที่ของตะกอนทั้ง ตะกอนดินที่มีอนุภาคขนาดเล็กและเม็ดทรายที่มีหลากหลายขนาด โดยมีคลื่น กระแสลมและกระแสน้ำเป็นผู้ปรับแต่งให้เกิดชายหาดในลักษณะที่แตกต่างกันตามแต่ภูมิประเทศและแหล่งกำเนิดของชายหาด

หาดทรายไม่เคยหยุดนิ่ง อาหารของหาดทรายคือเม็ดทราย บางปีมีปริมาณทรายมากหรือช่วงลมสงบ หน้าหาดก็จะกว้างและมีสันดอนทรายโผล่พ้นน้ำใกล้ชายหาด ในขณะที่บางปีมีทรายน้อยอาจเพราะมีลมมรสุมรุนแรงพัดพาให้เกิดคลื่นกระทบฝั่งพัดพาทรายออกจากชายหาดไปสะสมตัวเป็นสันดอนนอกฝั่ง หน้าหาดก็จะแคบ แต่หลังจากพายุ ลมและคลื่นสงบลง คลื่นจะมีขนาดเล็กลงและจะค่อยๆ ทยอยพัดพาทรายกลับคืนมาที่ชายฝั่งตามเดิม ดังนั้น รูปทรงของหาดทรายจึงมีความแตกต่าง เปลี่ยนแปลงไปตามแต่ละพื้นที่และฤดูกาล ซึ่งเป็นผลมาจากสมดุลของทรายที่มาหล่อเลี้ยงชายหาด และกระบวนการเปลี่ยนแปลงนี้จะสับเปลี่ยนหมุนเวียนไปเป็นวัฏจักรที่ไม่สิ้นสุด

15-11-2556 14-30-21

เดิ่งสร้างหาดทราย

เดิ่ง หรือ คลื่นใต้น้ำ ทำหน้าที่สำคัญคือ สร้างหาดทรายให้มั่นคง เพื่อเตรียมรับมือคลื่นใหญ่จากพายุ (waves or seas) ที่จะมาในฤดูมรสุม เมื่อเดิ่งเข้าใกล้ฝั่งจะหอบเอาเม็ดทรายที่ตกทับถมจากสันดอนใต้น้ำ (sand bars) ขึ้นสู่หาดทรายมาเรียงไว้เป็นระเบียบ ที่เป็นเช่นนี้ได้ก็เพราะในช่วงเวลานี้ทรายบนหาดจะแห้ง และการที่เดิ่งเคลื่อนตัวอย่างเป็นจังหวะเนิบๆ (ความถี่คงที่) ทำให้น้ำที่เดิ่งซัดขึ้นมาซึมลงได้ดี จึงไม่สามารถชะทรายบนหาดให้ไหลกลับลงสู่ทะเล (Silvester, R., 1974) เดิ่งจึงสร้างหาดทรายไปเรื่อยๆ ตราบเท่าที่มีทรายมาหล่อเลี้ยงชายฝั่ง

เดิ่ง สามารถพบได้ในวันที่อากาศแจ่มใส ลมพัดชายฝั่งอ่อนๆ เราจะเห็นคลื่นลูกเล็กๆ เคลื่อนตัวแบบช้าๆ เนิบๆ เข้ากระทบชายฝั่ง เราเรียกคลื่นแบบนี้ว่า "เดิ่งหรือคลื่นใต้น้ำ (Swell)" (Sorensen, R.M. 1991) ซึ่งการเดินทางของเดิ่ง สามารถเดินทางมาจากต้นกำเนิดไกลได้เป็นหลายร้อยหรือหลายพันกิโลเมตรจากมหาสมุทรด้านนอก และมาสงบลงที่ชายฝั่ง

15-11-2556 15-11-05

พายุสร้างสันดอน

เมื่อฤดูมรสุมมาถึง พายุทำให้ทะเลปั่นป่วนไปด้วยคลื่นที่ไร้ระเบียบทั้งขนาดและรูปร่าง (หลายความถี่) เมื่อคลื่นเข้าสู่ชายฝั่งจะกวนทะเลให้ฟุ้งกระจาย และถาโถมเข้าใส่หาดทรายในช่วงเวลานี้ทรายบนหาดจะอิ่มตัวด้วยน้ำฝนและน้ำทะเลจำนวนมากที่คลื่นซัดขึ้นไป ทำให้ง่ายต่อการถูกชะและกัดเซาะลงสู่ทะเล (Silvester, R.1974) ทรายบางส่วนถูกพัดพาไปตามชายฝั่ง (littoral drift) แต่ส่วนใหญ่จะตกสะสมที่พื้นทะเลชายฝั่ง กลายเป็นสันดอนที่ทอดตัวเป็นแนวยาวขนานไปกับชายฝั่ง ซึ่งจะสังเกตุได้จากบริเวณที่คลื่นเริ่มแตกนอกชายฝั่งหรือในช่วงที่น้ำลงต่ำสุดก็จะสามารถลงไปเดินบนสันดอนนั้นได้

ยิ่งหาดทรายถูกกัดเซาะมากเท่าใด สันดอนก็จะพอกพูนและสูงใหญ่ขึ้นเท่านั้น จนสันดอนสามารถยับยั้งคลื่นชุดใหม่ที่จะเข้ามาทำลายแผ่นดิน และหาดทรายที่เหลืออยู่ด้วย

เมื่อคลื่นลมสงบ เดิ่งจะกลับมากวาดทรายจากสันดอนกลับคืนสู่ชายหาดที่ถูกกัดเซาะไป และแต่งให้หาดทรายมั่นคงสวยงามตามเดิม พร้อมที่จะต้านทานกับพายุในฤดูกาลถัดไป ชาวบ้านจึงเรียกเดิ่งว่า "คลื่นแต่งหาด" วัฏจักรแห่งสมดุลนี้จะยังคงดำรงอยู่เช่นนี้ตลอดไป ตราบเท่าที่มนุษย์ไม่เข้าไปคุกคามชายหาดและสมดุลของชายฝั่ง

การคัดกรองเม็ดทราย

เมื่อคลื่นเคลื่อนเข้าสู่ชายฝั่งจะเสียดทานกับพื้นทะเลทำให้เคลื่อนตัวช้าลง ความสูงคลื่นจะชันขึ้น ซึ่งในที่สุดยอดคลื่นจะแตกออกแล้วพุ่งเข้าสู่เขตใกล้ฝั่ง (surf zone) (US Army Corps of Engineers, 1984) พัดพาตะกอนที่ฟุ้งกระจายให้เคลื่อนที่ไปด้วย เขตใกล้ฝั่งนี้กระแสน้ำที่ไหลเข้าหาฝั่งจะมีความเร็วกว่าที่ไหลย้อนกลับสู่ทะเล ทำให้เกิดการคัดแยกขนาดเม็ดทรายตามธรรมชาติ โดยคลื่นที่เข้าสู่ชายหาดจะพัดพาให้ทรายเม็ดใหญ่ตกทับถมในบริเวณที่ลึกกว่าของหน้าหาด และถ้าทรายเม็ดใหญ่มีจำนวนมาก ชายหาดนั้นก็จะชันมาก ทั้งนี้เพราะคลื่นไม่มีพลังงานมากพอที่จะเกลี่ยให้ทรายค่อยๆ ลาดลง

ดังนั้น ความชันของชายหาด จึงมีความสัมพันธ์กับคุณลักษณะของคลื่น นั่นคือ ถ้าชายหาดมีความชันน้อยคลื่นจะแตกที่ยอด แต่ถ้ามีความชันมากคลื่นก็จะแตกที่ฐาน และที่ซึ่งชายหาดมีความลาดชันพอเหมาะ คลื่นจะโผเข้าหาหาดทราย จึงเป็นสถานที่เหมาะแก่การเล่นกระดานโต้คลื่น

การแตกของคลื่นที่สันดอนนอกฝั่งหาดบ้านเก้าเส้ง จ.สงขลา ปี 2545

การแตกของคลื่นที่สันดอนนอกฝั่งหาดบ้านเก้าเส้ง จ.สงขลา ปี 2545 www.bwn.psu.ac.th/

สันดอนชายฝั่ง ในช่วงเวลาน้ำลง หาดสะกอม จ.สงขลา ปี 2546

สันดอนชายฝั่ง ในช่วงเวลาน้ำลง หาดสะกอม จ.สงขลา ปี 2546 www.bwn.psu.ac.th/

คลื่นยอดแตก (Spilling Waves)

คลื่นยอดแตก (Spilling Waves) www.tierradelfuegokayak.blogspot.com

คลื่นโผ (Plunging Waves)

คลื่นโผ (Plunging Waves) www.bwn.psu.ac.th/

คลื่นซุก (Surging Waves)

คลื่นซุก (Surging Waves) www.thaimtb.com/cgi-bin/viewkatoo.pl?id22072

 

ที่มา : หาดทราย คุณค่า...ชีวิตที่ถูกลืม, 2554, โครงการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ กรณีการใช้ประโยชน์หาดทรายและการอนุรักษ์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์