แมงกะพรุนพิษ สารสนเทศ ทช. ระบบฐานข้อมูลกลางและมาตรฐานข้อมูลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

การจำแนกแมงกะพรุนกลุ่มไซโฟซัว (Scyphozoa)

การจำแนกแมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa

แมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa มีระยะ medusa เป็นระยะเด่นของวงจรชีวิต ซึ่งมีทั้งชนิดที่ใช้ชีวิตแบบอิสระในมวลน้ำ และชนิดที่ยึดเกาะกับพื้นผิวแบ่งเป็น 4 อันดับ (order) ประกอบด้วย 2 อันดับย่อย(suborders)24 วงศ์(families) 11 วงศ์ย่อย(subfamilies) 71 สกุล (genera)และมากกว่า 220 ชนิด(species) ในจำนวนนี้พบในน่านน้ำไทยประมาณ 16 ชนิด ใน 11 วงศ์

1. Order Coronataeร่มแบ่งเป็น 2 ส่วน โดยส่วนของร่มที่อยู่ล้อมรอบจะมีร่องลึกที่แบ่งให้เห็นร่องผิวบริเวณรอบนอกของของร่มชัดเจน มี mouth 1 อัน ซึ่งมีลักษณะเรียบง่าย อยู่ตรงบริเวณ manubrium ในอันดับนี้ถือว่าเป็นแมงกะพรุนรุ่นแรกของชั้น scyphozoan ตัวอย่างแมงกะพรุนในกลุ่มนี้ได้แก่ PeriphyllaperiphyllaPeron &lesueur, 1810 เป็นต้น

2. Order Semaeostomeae ประกอบด้วยสมาชิกใน 3 วงศ์ 5 วงศ์ย่อย 19 สกุล และประมาณ 56 ชนิด

ระยะตัวเต็มวัยในอันดับนี้ จะมีร่ม (Bell)ขนาดใหญ่ มีขอบร่ม มีช่อง gastrovascular ลักษณะแผ่ออกเป็นแนวรัศมี ออกมาจากบริเวณส่วนท้องถึงขอบร่ม แมงกะพรุนในกลุ่มนี้เริ่มมี ตา และประสาทสัมผัสเกิดขึ้นระหว่างริ้วขอบร่ม (lappets) mouth arms จะอยู่ตรงกลางของปากโดยส่วนใหญ่จะมี tentacle อยู่ตรงบริเวณขอบร่ม ระบบท่อมีลักษณะเป็นแนวรัศมีสามารถพบได้รอบ ๆ กระเพาะอาหาร ตัวอ่อน (planula)จะเจริญไปเป็นระยะ medusae โดยตรง ระยะ medusa ในอันดับนี้แตกต่างจากอันดับ Coronatae โดยมีการพัฒนาของ perradial ของปากทั้งสี่มุมที่แผ่ขยายไปทางด้านนอก ตัวอย่างแมงกะพรุนในกลุ่มนี้ ได้แก่ Chrysaora quinquecirrha Desor, 1848 และ Aurelia aurita Linnaeus, 1758 เป็นต้น

การจำแนกแมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa แมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa

3. Order Rhizostomeaeประกอบด้วยสมาชิกใน2 อันดับย่อย 11 วงศ์ 16 สกุลและประมาณ 89 ชนิด

          แมงกะพรุนในอันดับนี้ ไม่มีหนวดขอบร่ม mouth arms แตกแขนง แต่ละแขนงมีร่องเป็นทางผ่านอาหาร mouth arms เกิดจากการรวมกันของ manubrium และช่องปากหลายช่อง ตรงบริเวณขอบร่มจะมี 8 หรือมากกว่าริ้วขอบร่มในแต่ละช่วงตา มีตาเท่ากับ 8 หรือ 16 ตัวอย่างของแมงกะพรุนในอันดับนี้ ได้แก่ Cassiopea andromeda Forsskal, 1775 และ Cassiopea picta Vanhoffen, 1888 เป็นต้น

3.1 Suborder Kolpohorae

ลักษณะเด่นของวงศ์ย่อยนี้คือ หนวดรอบปากแบ่งออกเป็นสามส่วนซึ่งเชื่อมต่อกับกระเพาะอาหารผ่านทางท่อลำเลียงแนวรัศมี ร่องตาผิวเรียบไม่มีรอยพับย่น suborder นี้แบ่งเป็น 5 วงศ์ 10 สกุล 46 ชนิด

การจำแนกแมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa แมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa

3.2 Suborder Daktyliophorae

          อันดับย่อยนี้ มีหนวดรอบปากแบ่งเป็นสามส่วน ร่องตามีรอยพับตามแนวรัศมี มีสมาชิกทั้งหมด 43 ชนิด จาก 15 สกุล 5 วงศ์

การจำแนกแมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa แมงกะพรุนกลุ่ม Scyphozoa

4. Order Stauromedusaeประกอบด้วยสมาชิกใน3 วงศ์ 6 วงศ์ย่อย 15 สกุล และประมาณ 36 ชนิด

          เป็นแมงกะพรุนประเภทเกาะติด โดยใช้ก้านที่งอกมาจากด้านล่างของลำตัวซึ่งรูปร่างเหมือนแตรยึดติดกับพื้นผิว สาหร่ายหรือวัตถุอื่น ๆ

แมงกะพรุนสกุลต่าง ๆ ในชั้น Scyphozoa (อ้างอิงจาก Hale, 1999)

 

ข้อมูล : สถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเล ชายฝั่งทะเลและป่าชายเลน
วันที่ : 3 มกราคม 2562