แมงกะพรุนพิษ สารสนเทศ ทช. ระบบฐานข้อมูลกลางและมาตรฐานข้อมูลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

องค์ความรู้เกี่ยวกับแมงกะพรุนพิษในประเทศไทย

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ได้ดำเนินการสำรวจ ศึกษาชนิดและการแพร่กระจายของแมงกะพรุน ระหว่างปี พ.ศ. 2553–2563 ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดชายฝั่งทะเลอันดามัน และอ่าวไทย รวม 22 จังหวัด ยกเว้นกรุงเทพมหานครและจังหวัดพัทลุง พบแมงกะพรุนประมาณ 32 ชนิดในน่านน้ำไทย ประกอบด้วย ในกลุ่ม Cubozoa หรือแมงกะพรุนกล่อง 9 ชนิด แมงกะพรุนในกลุ่ม Scyphozoa 18 ชนิด และในกลุ่ม Hydrozoa 5 ชนิด แสดงใน ตารางที่ 1 ทั้งนี้เป็นแมงกะพรุนพิษหรือสงสัยว่ามีพิษจำนวน 9 ชนิด เป็นแมงกะพรุนในกลุ่ม Cubozoa หรือแมงกะพรุนกล่อง 6 ชนิด ได้แก่ Morbakka sp. A, Carukiidae (unidentifiable), Chironex indrasaksajiae, Chironex sp. A, Chirodropidae (unidentifiable) และ Chiropsoides buitendijki  แมงกะพรุนในกลุ่ม Scyphozoa 2 ชนิด ได้แก่ แมงกะพรุนไฟ Chrysaora sp. และ Pelagia sp. และแมงกะพรุนในกลุ่ม Hydrozoa 1 ชนิด คือ แมงกะพรุนหัวขวด Physalia sp. (รูปที่ 1 และ 2) ทั้งนี้ความเป็นพิษของแมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทยแสดงใน ตารางที่ 2


รูปที่ 1 การแพร่กระจายของแมงกะพรุนพิษในน่านน้ำไทย

 

รูปที่ 2 แมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทย (หมายเหตุ * แมงกะพรุนพิษหรือสงสัยว่ามีพิษ) [Blue text: Morphological and molecular studies were carried out form DMCR’s specimens; Red text: Picture is referred from:

1: Collins, A. G.; Jarms, G.; Morandini, A. C. (2021). World List of Scyphozoa. Phyllorhiza pacifica (Light, 1921). Accessed through: World Register of Marine Species at: https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=287184 on 2021-09-07
2:  Field Guide to the Jellyfish of Western Pacific. (2021). Centre for Marine and Coastal Studies, Universiti Sains Malaysia, Penang, Malaysia. 145 pp. 
3: Toshino, S., Miyake, H., Srinui, K., Luangoon, N., Muthuwan, V., Sawtpeera, S., Honda, S. and Shibata, H. 2017. Development of Tripedalia binata Moore, 1988 (Cubozoa: Carybdeida: Tripedaliidae) collected from the eastern Gulf of Thailand with implications for the phylogeny of the Cubozoa. Hydrobiologia 792: 37–51.
4: Toshino, S., Nishikawa, J., Srinui, K., Taleb, S. and Miyake, H. 2019. New records of two species of Cubozoa from Thailand. Plankton and Benthos Research 14(3): 143–149.]

 

ตารางที่ 1 ตารางแสดงความหลากหลายชนิดของแมงกะพรุน บริเวณชายฝั่งทะเลอ่าวไทยและอันดามัน

1: Arsiranant, I., J. Xiao, P. Sriboonyuang, N. Jamsawang, W. Pengchumrus, N. Thongba, C. Aungtonya, U. Detsri, P. Kootsomboon and X. Zhang. 2020. The genus Phyllorhiza (Rhizostomeae: Mastgiidae) in the coastal waters of the Andaman Sea and the Gulf of Thailand. Phuket Marine Biological Center Research Bulletin no. 77: 61–76.
2: Aungtonya, C., J. Xiao, X. Zhang and N. Wutthituntisil. 2018. The genus Chiropsoides (Chirodropida: Chiropsalmidae) from the Andaman Sea, Thai waters. Acta Oceanologica Sinica 37(10): 119–125.
Red text: The occurrence of species is referred from:
3: Daglio, L. G. and Dawson, M. N. 2017. Species richness of jellyfishes (Scyphozoa: Discomedusae) in the Tropical Eastern Pacific: missed taxa, molecules, and morphology match in a biodiversity hotspot. Invertebrate Systematics 31(5): 635–663.
4: Sucharitakul, P., Chomdej, S., Achalawitkun, T. and Arsiranant, I. 2017. Description of Chironex indrasaksajiae Sucharitakul sp. nov. (Cnidaria, Cubozoa, Chirodropidae): a new species of Box jellyfish from the Gulf of Thailand. Phuket Marine Biological Center Research Bulletin 74: 33–43.
5: Toshino, S., Miyake, H., Srinui, K., Luangoon, N., Muthuwan, V., Sawtpeera, S., Honda, S. and Shibata, H. 2017. Development of Tripedalia binata Moore, 1988 (Cubozoa: Carybdeida: Tripedaliidae) collected from the eastern Gulf of Thailand with implications for the phylogeny of the Cubozoa. Hydrobiologia 792: 37–51.
6: Toshino, S., Nishikawa, J., Srinui, K., Taleb, S. and Miyake, H. 2019. New records of two species of Cubozoa from Thailand. Plankton and Benthos Research 14(3): 143–149.]
 

 

Family species Ranong Phangnag Phuket Krabi Trang Satul Trat Chanthaburi Rayong Chonburi Chachengsao SamutPrakan bangkok SamutSakon SamutSongkhram Phetchaburi PrachuapKhirikhan Chumphon SuratThani NakhonSriThammarat Songkhla Pattani Narathiwat
Cubozoa
Alatinidae Alatina morandinii6*                                              
Carukiidae Morbakka sp. A*             /   / /         /   / /         /
Carukiidae, unidentifiable / / / / / /         /     / / / /   / / /   /
Chirodropidae Chironex indrasaksajiae*     / /       / /                   /        
Chironex sp. A*   / / / /   / / /                 / /       /
Chirodropidae, unidentifiable   /   /                                      
Chiropsalmidae Chiropsoides buitendijki* / / / / / /                                  
Chiropsellidae Meteronasp.
(กระเช้าสีดา)
            / /                              
Tripedaliidae Copula cf. sivickisi             /                                
Tripedalia binata5             /                                
Tripedalia cystophora     /                                        
Family species Ranong Phangnag Phuket Krabi Trang Satul Trat Chanthaburi Rayong Chonburi Chachengsao SamutPrakan bangkok SamutSakon SamutSongkhram Phetchaburi PrachuapKhirikhan Chumphon SuratThani NakhonSriThammarat Songkhla Pattani Narathiwat
Scyphozoa
Cassiopeidae Cassiopea cf.ornata 
(แมงกะพรุนหัวคว่ำหรือแมงกะพรุนกลับหัว)
      /                                      
Catostylidae Acromitus flagellatus
(แมงกะพรุนหางขน)
    / /   / / /     / / / / / /       / / /  
Catostylus townsendi (แมงกะพรุนขี้ไก่หรือแมงกะพรุนถ้วย) / /   /     / / / / / / / / / /       / / /  
Crambione sp.**     / /                                      
Cepheidae Cephea cephea 
(แมงกะพรุนหัวมงกุฎ)
    / /       / /                   / / /    
Cyaneidae Cyanea buitendijki
(แมงกะพรุนรกช้าง)
    / /                             / / /    
Lobonematidae Lobonema smithii (แมงกะพรุนลอดช่อง)**      / /                       /              
Lobonemoides robustus (แมงกะพรุนลอดช่อง)** / / / / / / / /               /              
Lychnorhizidae Anomalorhiza cf. shawi               / /                            
Lychnorhiza malayensis 
(แมงกะพรุนนก)
/ /   / / /                         / / / / /
Mastigiidae Phyllorhiza pacifica3   /                                          
Phyllorhiza punctata
(แมงกะพรุนลายจุดหรือแมงกะพรุนด่างออสเตรเลีย)
  / / / / /         /         /   /          
Nausithoidae Nausithoe punctata                                       /      
Pelagiidae Chrysaora chinensis (แมงกะพรุนไฟ)3*   /                                          
Chrysaora sp.
(แมงกะพรุนไฟ)*
/ / / / / / / / / /           /   / /   /    
Pelagia sp.
(แมงกะพรุนไฟ)* 
    / /                                      
Rhizostomatidae Rhizostoma sp.       /                                      
Rhopilema hispidum
(แมงกะพรุนหนังหรือแมงกะพรุนส้มโอ)**
  / / /   / / / / /       / / / / /   / / /  
Thysanostomatidae Thysanostoma sp.     / /                                      
Ulmaridae Aurelia aurita 
(แมงกะพรุนพระจันทร์)
      /   / /     /                          
Versurigidae Versuriga anadyomene (แมงกะพรุนหอม)       / / /     / / /         / /     / /   /
Family species Ranong Phangnag Phuket Krabi Trang Satul Trat Chanthaburi Rayong Chonburi Chachengsao SamutPrakan bangkok SamutSakon SamutSongkhram Phetchaburi PrachuapKhirikhan Chumphon SuratThani NakhonSriThammarat Songkhla Pattani Narathiwat
Hydrozoa
Aequoreidae Aequorea sp.
(แมงกะพรุนกะลา)
/   / / / /                   /         /    
Zygocannasp.
(แมงกะพรุนกะลา)
/       /           / /     / /     / / /    
Aequorea sp,
unidentifiable
            / / / /                          
Physaliidae Physalia sp.* (แมงกะพรุนไฟหมวกโปรตุเกสหรือแมงกะพรุนไฟเรือรบโปรตุเกสหรือแมงกะพรุนหัวขวด)*     / /         / /           / /   /   / / /
Porpitidae Porpita porpita
(แมงกะพรุนแว่นตาพระอินทร์หรือแมงกะพรุนกระดุมสีฟ้า)
  / /       / /               /       / /    
Velella velella
(แมงกะพรุนเรือใบ)
                                        /    


หมายเหตุ : *แมงกะพรุนที่มีพิษและสงสัยว่ามีพิษ **แมงกะพรุนที่กินได้

ตารางที่ 2 ความเป็นพิษของแมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทย

ความเป็นพิษของแมงกะพรุนที่พบในน่านน้ำไทย

ข้อมูล : สถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
วันที่ : 4 พฤศจิกายน 2563